يكى از سؤالاتى كه معمولًا درباره امام كاظم (ع) ذهن بسيارى را به خود مشغول داشته، اين مسئله است كه چرا تعداد فرزندان امام هفتم (ع) بيش از بقيّه ائمّه (ع) است؛ به خصوص كه ايشان حدود چهارده سال از عمر شريفشان را نيز در زندان گذرانده بودند؟

در پاسخ به اين سوال لازم است ابتدا نگاهى گذرا به شرايط ائمّه (ع) داشتند تا زمان امام هفتم (ع) بيندازيم:

١. امام على (ع):

در دوره ايشان مسير خلافت از جاده اصلى خود منحرف شد و جانشينى رسول خدا (ص) به دست اغيار افتاد. هم‌زمان، «فدك» كه پشتوانه اقتصادى اميرالمؤمنين (ع) بود، غصب شد و براى تشديد تحريم‌ها، احكام خمس تغيير يافت و اختيارش نيز از دست اهل بيت (ع) درآمد. مسلمانان، اعمّ از مهاجران، انصار و تازه مسلمانان نيز در انجام وظايف خود كوتاهى ورزيدند.

اميرالمؤمنين (ع) براى جبران از دست‌رفته‌ها چنين عمل نمود:

تأسيس ابنيه، باغ‌ها و حفر چاه‌ها و قنوات و وقف كردن آنها

برخى از اين چاه‌ها همچنان بعد از گذشت چهارده قرن تا به امروز آب دارند و ساختمان‌هايى كه ساخته بودند تا حوالى «مكّه» هم ادامه يافت.

تربيت نيرو به طور مستقيم و غيرمستقيم‌

اين تربيت نيرو، گاه به بهانه پذيرايى از مهمانان و زائران رسول خدا (ص) در «مدينه» و منزل خود انجام مى‌شد و گاه با هدايت مدبّرانه يارانى، چون سلمان فارسى، مالك اشتر، صعصعه بن صوحان، اويس قرنى، محمّد بن ابى‌بكر و ... در شهرها و مناطقى چون «مدائن»، «كوفه»، «يمن» و «مصر» صورت مى‌گرفت.

حضور مستمر در متن جامعه و اظهار نظر در مسائل كليدى‌

حضرت على (ع) در تمام جمعه‌ها و جماعات حضور داشت و هرجا نيز كه ضرورتى وجود داشتند، در نهايت قاطعيّت نظر خود را بيان مى‌نمودند و در مواردى، مانند تبعيد ابوذر حتّى خلاف دستور صريح خليفه عمل مى‌كردند.

در نتيجه مجموعه اين اقدامات و تلاش‌ها بود كه بعد از كشته شدن عثمان، مسلمانان درباره جانشينى ايشان به اجماع رسيدند.

٢. امام مجتبى (ع) و امام حسين (ع)

در دوره حاكميت معاويه اين دو امام بزرگوار كه پس از شش ماه حكومت امام مجتبى (ع) و صلح اجبارى با معاويه در پى كوتاهى مسلمانان، ناچار بودند حكومت معاويه را بپذيرند، براى مقابله با اقدامات تخريبى معاويه و نظارت‌ها و اذيّت‌هاى او از ابزارهايى نظير پذيرايى از زائران حرم نبوى (ص)، رسيدگى به خانواده شهدا، همراهى در سفرهاى حج و كمك به محرومان و نيازمندان استفاده مى‌كردند تا مردم از نزديك با ايشان آشنا شوند و تبليغات منفى معاويه و شاميان، خنثى شود. با به بار نشستن زحمات امام مجتبى (ع) بود كه امام حسين (ع) توانستند در برابر برخى اشتباه‌هاى معاويه، كتبى و در قالب نامه اعتراض كنند. تبليغات منفى معاويه تا آنجا مؤثّر بود كه مردم «شام» از شنيدن خبر نماز خواندند امام على (ع) تعجّب مى‌كردند!

البتّه اشتباه استراتژيك سركارآمدن يزيد و به وجود آوردن رخداد