آيوتايا حمله و آنجا را ويران ساختند، شيعيان، منزوى شده و به جايى به نام «تونبورى» (اكنون نزديك «بانكوك» است) مهاجرت كردند. در واقع دوره تونبورى كه دوره دوم تشيع بعد از شيخ احمد است، دوره نقاهت تشيع به شمار مى‌آيد. شيعيان قديم، مربوط به دوره آيوتايا و تونبورى و پيش از دوره بانكوك هستند.

پس از پيروزى انقلاب اسلامى ايران تحوّلات بسيارى در فرهنگ و اعتقادات شيعيان تايلند به وجود آمد و آنها را مقيد به برخى تكاليف مذهبى، از جمله رعايت حجاب اسلامى نمود كه به ندرت در بين خانواده‌ها مرسوم بود. شيعيانى كه پس از پيروزى انقلاب اسلامى شيعه شدند به نام جاران پارت معروفند. اين گروه جمعيتى حدود دو الى سه هزار نفر را تشكيل مى‌دهند كه در ايام ماه مبارك رمضان، ماه محرّم و ميلاد ائمّه اطهار (ع) برنامه‌هاى مختلفى را در مساجد تدارك مى‌بينند.

امّا دوره بانكوك كه سومين دوره تشيع است، با پيروزى انقلاب اسلامى مقارن گرديد و آغاز ديگرى براى حضور تشيع در تايلند به وجود آمد. در اين دوره، تشيع به شكل گسترده‌اى رواج يافت؛ به طورى كه در «بانكوك» و جنوب تايلند در شهرهاى «ناخان» و «ساتون»- كه «مسجد روح‌الله» در اين شهر است- شيعيان، رشد چشم‌گيرى پيدا كردند. مسجد روح‌الله در زمينى ساخته شد كه متعلّق به مردى سنّى بود و او زمين را براى اين كه مسجدى براى شيعيان ساخته شود، اهدا نمود.

حتّى نقل است كه اهالى يك دهكده بودايى، همگى شيعه شدند.

تفاوت ميان شيعيان قديمى و جديد تايلند اين است كه شيعيان جديد تايلند قديمى بيشتر سنّتى بوده و ديدگاه‌هاى آدابى خاصّ خودشان را دارند؛ امّا شيعيان جديد كه بعد از انقلاب اسلامى ايران به وجود آمدند، بيشتر، انقلابى- سياسى و به روز هستند. يك بخش از اين شيعيان جديد تايلند در ايران تحصيل كرده‌اند. البتّه از شيعيان قديم هم در ايران بوده‌اند؛ امّا اكثر شيعيان جديد عمدتاً در ايران درس خوانده‌اند.

بسيارى از زنان تايلندى كه در ايران فارغ‌التّحصيل شدند، پس از بازگشت به كشورشان، در زمينه‌هاى مختلف دينى و مذهبى فعّاليت مى‌كنند. در سال ١٣٨٥ ه. ش.

«انجمن فارغ‌التّحصيلان طلّاب ايرانى» در تايلند تأسيس شد و توانسته است به عنوان يك تشكّل، ارتباط خوبى با مسلمانان و دولت اين كشور داشته باشد.

همچنين مؤسّسه قرآنى «رسول اعظم (ص)» كه در تايلند تأسيس شده است، با خبرگزارى «قرآن» در ايران مرتبط است. در يكى از سمينارهاى انجمن فارغ‌التّحصيلان، بودايى‌ها بحث منجى را مطرح كرده و آن را با مهدويت مقايسه نمودند و اعلام كردند كه نگاه اسلام به پايان تاريخ و ظهور منجى، بسيار مترقّى‌تر از نگاه اديان و آيين‌هاى ديگر است.

ذكر اين نكته خالى از لطف نيست كه چون شيخ احمد قمى داراى مقام حكومتى بود، از همان زمان، مراسم عزادارى امام حسين (ع) به يك مراسم رسمى در تايلند تبديل شد؛ به‌طورى‌كه چند دهه پيش حتّى پادشاه هم در اين مراسم شركت مى‌كرد. البتّه به تدريج برخى آيين‌ها به مراسم افزوده شد كه در زمان شيخ احمد وجود نداشت. مقبره شيخ احمد در «دانشگاه تربيت معلّم» شهر «آيوتيا» قرار دارد و هر ساله به مناسبت سالگرد درگذشت وى، مراسم باشكوهى در اين دانشگاه برگزار مى‌گردد.

رايزنى فرهنگى ايران در تايلند نيز در برگزارى اين مراسم نقش دارد و گاه مهمانانى از ايران براى سخنرانى به مراسم دعوت مى‌شوند. در سال ١٣٧٣ ه. ش. با ابتكار رايزنى فرهنگى جمهورى اسلامى ايران، سمينارى تحت عنوان «شيخ احمد قمى و تاريخ سيام» در شهر آيوتيا برگزار گرديد كه در آن، طبقات مختلف، همچون شخصيت‌هاى مسلمان و غيرمسلمان، استادان دانشگاه تايلند و تعدادى از ايرانيان مقيم، در سالن اجتماعات «مركز مطالعات تاريخى آيوتايا»، حضور داشتند. در اين سمينار، خدمات شيخ احمد و همچنين نفوذ ايرانيان در زمان آيوتايا، توسط استادان دانشگاه تايلند براى حاضران تشريح گرديد. اين سمينار و همچنين بازتاب خبرى آن سهم به سزايى را در معرفى شيخ احمد قمى به جامعه تايلند كه كمتر به آن پرداخته شده، داشته است.

منبع: نشريه زمانه، ش ٢٤، ٢٣.