در پى، سيل‌هاى ويرانگر، بيمارى‌هاى كشنده، قحطى، خشكسالى، گرانى كالاها، كم‌رنگ شدن اعتقادات دينى مردم، از هم پاشيدگى خانواده‌ها و ... بخشى از رويدادهاى آخرالزّمان هستند.

مهم‌ترين نكته‌اى كه در روايات آخرالزّمان بر آن تأكيد شده است، ضرورت در امان نگه داشتن خود از فتنه‌ها و آشوب‌هاى اين دوران و تلاش براى حفظ ايمان و اعتقاد خود تا رسيدن به دوران ظهور است.

حضرت آيت الله صافى گلپايگانى در كتاب خود، بيش از ١١٠ روايت در زمينه فتنه‌هاى آخرالزّمان بر شمرده‌[١] كه تنها در يكى از آنها به ١٢٤ رويداد ناگوار سياسى، فرهنگى و اجتماعى كه در دوران آخرالزّمان رخ مى‌دهد، اشاره شده است.[٢]

به دليل گستردگى و گوناگونى فتنه‌ها، آشوب‌ها و رويدادهاى مختلف سياسى، اجتماعى و زيست محيطى كه در آخرالزّمان رخ مى‌دهد، قطعاً نمى‌توان به بيان يك روايت در اين زمينه بسنده كرد، ولى در اينجا به جهت رعايت اختصار، به بيان روايتى كه از امام محمّد باقر (ع) در زمينه فتنه‌هاى آخرالزّمان نقل شده است، اكتفا مى‌كنيم و علاقه‌مندان را به مطالعه آثارى كه در اين زمينه تأليف شده است، دعوت مى‌كنيم.[٣] در روايت ياد شده چنين آمده است:

«مهدى [موعود] آشكار نمى‌شود مگر در حالتى كه ترس شديد، مردم را فراگرفته؛ زلزله‌ها، فتنه [ها] و بلاها [بر آنها] وارد شده و پيش از آن [بيمارى‌] طاعون فراگير شده، شمشيرى برّان در ميان عرب افتاده، اختلاف شديدى در بين مردم به وجود آمده، دين آنها دچار پراكندگى گشته و حال آنها دگرگون شده است تا آنجا كه مردم، صبح و شام به دليل [رفتارهاى بسيار ناشايستى كه‌] از مردمان نابه‌كار مى‌بينند، [همچنين ديدن‌] صحنه‌هاى به جان هم افتادن آنها، آرزوى مرگ مى‌كنند.»[٤]

١١. وجود نشانه‌هاى متعدّد براى ظهور امام مهدى (ع)

حجم قابل توجّهى از رواياتى كه در زمينه موضوع مهدويّت و آخرالزّمان وارد شده است، به بيان نشانه‌هاى ظهور منجى موعود اختصاص دارد. بر اساس اين روايات، پيش از ظهور امام مهدى (ع) رويدادهاى مختلف زيست محيطى، سياسى، اجتماعى و ... در جهان رخ خواهد داد كه نشان از نزديك بودن ظهور دارد و منتظران را به آمادگى براى آن واقعه شريف فرا مى‌خواند.

نشانه‌هاى ظهور چند كاركرد اساسى دارند كه عبارتند از: الف. فراهم آوردن امكان تشخيص منجى موعود واقعى از منجى‌هاى موعود دروغين؛ ب. ايجاد اميدوارى در ميان منتظران راستين منجى موعود؛

ج. اعلام هشدار و آماده باش به شيعيان و منتظران براى پيوستن به قائم منتظَر (ع).

در منابع اسلامى، از حوادث و رويدادهاى مختلفى به عنوان نشانه‌هاى ظهور ياد شده است، تا جايى كه برخى از صاحب‌نظران، شمار اين حوادث و رويدادها را تا بيش از شصت مورد رسانده‌اند.[٥] در روايات شيعى، نشانه‌هاى ظهور به دو دسته حتمى و غيرحتمى تقسيم شده‌اند. نشانه‌هاى غيرحتمى به مجموعه حوادث و رويدادهاى سياسى، اجتماعى و زيست‌محيطى گفته مى‌شود كه در روايات از آنها ياد شده است، ولى وقوع آنها قطعى نيست و ممكن است، پيش از ظهور رخ ندهد. امّا نشانه‌هاى حتمى، به تعداد معيّنى از حوادث اطلاق مى‌شود كه به تصريح روايات، حتماً قبل از ظهور امام مهدى (عج) واقع مى‌شوند.

در كتاب منتخب الأثر، بيش از ١١٠ روايات در مورد نشانه‌هايى كه معمولًا از نشانه‌هاى حتمى ظهور شمرده مى‌شوند[٦] و بيش از پنجاه روايت درباره نشانه‌هاى غيرحتمى،[٧] ذكر شده است.

در يكى از اين روايات كه از امام صادق (ع) نقل شده است، نشانه‌هاى حتمى ظهور اين گونه توصيف شده‌اند:

«برخى امور محتومى كه ناگزير پيش از ظهور قائم رخ مى‌دهد، عبارتند: قيام سفيانى، شكافته شدن زمين در [منطقه بيداء]، كشته شدن نفس زكيّه، [برخاستن‌] ندايى از آسمان.»[٨]

١٢. جايز نبودن تعيين وقت براى ظهور

در آموزه‌هاى مهدوى و آخرالزّمانى اسلام، با توجّه به فلسفه و نقش تربيتى انتظار و براى جلوگيرى از ايجاد هرگونه سستى يا نااميدى در منتظران ظهور، هرگونه تعيين وقت براى ظهور ممنوع و تكذيب كردن كسانى كه براى ظهور تعيين وقت مى‌كنند، بر همگان لازم شمرده شده است.

در مجموعه‌هاى روايى شيعه، بيش از ده روايت در اين زمينه نقل شده است‌[٩] كه در يكى از آنها به امام صادق (ع) خطاب به محمّد بن مسلم مى‌فرمايد:

«اى محمّد! هر كس براى تو خبرى از ما درباره تعيين وقت [ظهور] نقل كرد، در تكذيب او درنگ نكن؛ زيرا ما [اهل بيت‌] براى هيچ كس وقت [ظهور] را تعيين نكرده‌ايم.»[١٠]

پى‌نوشت‌ها:

[١]. ر. ك: منتخب الأثر، ج ٢، صص ٢٦٧- ٢٧١.

[٢]. همان، ص ٢٦٨، ح ٦٣٨.

[٣]. براى مطالعه بيشتر در اين زمينه ر. ك: معرفت امام زمان (ع) و تكليف منتظران، صص ١٤١- ٢٢٠.

[٤]. ر. ك: منتخب الأثر، ج ٣، صص ٢٠٤- ٢١٧.

[٥]. همان، ص ٢١٠، ح ١٢٢٩.

[٦]. براى مطالعه بيشتر در اين زمينه ر. ك: معرفت امام زمان (ع) و تكليف منتظران، صص ٢٤١- ٢٧٧.

[٧]. براى مطالعه بيشتر در اين زمينه، ر. ك: سعيد ضيايى‌فر، مبانى كلامى اجتهاد، صص ٦٩٩- ٧٣٦.

[٨]. براى مطالعه بيشتر در اين زمينه، ر. ك: معرفت امام زمان (ع) و تكليف منتظران، صص ٣٠٧- ٣٢٤.

[٩]. ر. ك: منتخب الاثر، ج ٢، ص ٢٤٤، ح ٦١٠، ص ٢٤٧، ح ٦١٥، ص ٢٤٨، ح ٦١٧، ص ٢٥٦، ح ٦٢٤.

(١٠). همان، ص ٢٤٧، ح ٦١٥.

[١١]. ر. ك: محمّدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ٥٢، ص ٧٥ ..

[١٢]. ر. ك: منتخب الاثر، ج ٣، صص ١٦- ٤٩ و صص ٨١- ٨٥.

[١٣]. ر. ك: همان، ص ٢٥- ٣٠.

[١٤]. براى مطالعه بيشتر در زمينه رويدادهاى آخرالزّمان ر. ك: معرفت امام زمان (ع) و تكليف منتظران، صص ٣٣٩- ٣٥١.

[١٥]. منتخب الأثر، صص ١٩- ٢٠.

[١٦]. ر. ك: شيخ مفيد، الإرشاد، ترجمه: سيّد هاشم رسولى محلّاتى، ج ٢، صص ٣٤٤- ٣٤٦.

[١٧]. ر. ك: منتخب الأثر، ج ٣، صص ٨٦- ١٠٢ و ص ٦٦- ٨٠.

[١٨]. ر. ك: همان، ص ٥٠- ٦٥ و ص ٨١- ٨٥.

[١٩]. همان، ص ٩٥، ح ١٠٤٥.

[٢٠]. همان، صص ١١٢- ١١٤.

[٢١]. همان، صص ١١٣- ١١٤، ح ١٠٩٠.