در بخش پيشين مطلب، نگاهى اجمالى و گذرا به زندگى جبرئيل (ع) داشتيم. در اين قسمت به همان منوال زندگى ميكائيل ملك را به‌طور گذرا با هم مرور مى‌كنيم؛ همو كه پس از ظهور امام زمان (ع) قرار است فرماندهى سپاه ملائكه را در نبرد بزرگ آخرالزّمان و در برابر شيطان و سپاهيانش بر عهده داشته باشد:

مقام ميكائيل‌

ميكائيل (ع) مانند جبرئيل (ع) بر ديگر ملائك رتبه و جايگاهى والا دارد و از جمله چهار ملك مقرّب خداست.[١] تا جايى كه اقرار به وجود او از جمله ضروريات اسلامى دانسته شده كه انكار آنها باعث خروج از اسلام و ارتداد مى‌شود.[٢] گاه در روايات از ايشان عباراتى مانند با كرامت‌ترين خلايق نزد خداوند متعال (اكرم الخلق على الله)[٣] و نيز برگزيده خداوند (خيره الله)[٤] يا برگزيده ملائك (صفوه الله من الملائكه)[٥] ياد شده است. در قرآن نيز از او با نام ميكال نام برده شده است.[٦]

نقش ميكائيل در عالم خلقت‌

روايات ذيل آيه‌ «فَالْمُدَبِّراتِأَمْراً؛[٧] و كار [بندگان‌] را تدبير مى‌كنند.» مصداق اين تدبير امور به دست ملائكه را موكّل شدن جبرئيل براى بادها و جنود، ميكائيل براى گياهان و نزولات آسمانى، عزرائيل براى قبض ارواح، اسرافيل براى برنامه‌ريزى براى ديگر ملائك بيان نموده‌اند[٨] و در اين ميان، بر تمام قطراتى كه بر زمين مى‌بارد تأكيدى مضاعف را مى‌توان يافت كه ميكائيل صاحب يا همراه تمام اينهاست؛[٩] در لابه‌لاى ادعيه از اين ملك مقرّب خداوند، با عنوان ملك رحمتى كه براى رأفت‌الهى آفريده شده و ياريگر و استغفار كننده اهل طاعت خداوند ياد شده است:

«اللّهمّ صلّ على ميكائيل ملك رحمتك و المخلوق لرأفتك و المستغفر المعين لأهل طاعتك»[١٠]

جالب است، بدانيم روايت شده است كه ميكائيل از زمان خلقت آتش (جهنّم) نخنديده است.[١١]

امام سجّاد (ع) در يكى از دعاهاى خويش، خداوند را به حق و طاعت ميكائيل قسم داده‌اند. در همين دعا امام سجّاد (ع) خداوند را به حقّ جبرئيل و امانت‌دارى او در ابلاغ وحى (در عهد نبوى) قسم مى‌دهند. بنا بر اين عبارت مى‌توان شاخص‌ترين رتبه جبرائيل را امانت‌دارى ايشان در ابلاغ وحى و ممتازترين ويژگى ميكائيل را نزد خداوند، طاعت ايشان بدانيم.[١٢]

ميكائيل (ع) و انبيا

جناب ميكائيل (ع) در عموم مواردى كه در مقاله قبل درباره حضور جبرئيل (ع) در زندگى انبيا برشمرديم؛ برادرانه همراه و همكار او بوده است. در اينجا برخى ديگر از موارد را با هم مرور مى‌كنيم: