در ماجراى عذاب قوم لوط تعدادى از ملائك به منزل ابراهيم نبى (ع) رفتند كه قرآن از اين ميهمانى سخن به ميان آورده است. نام ميكائيل و جبرئيل در رأس اين ملائك ديده مى‌شود.[١] اين ماجرا از معدود مواردى است كه ميكائيل در نقش ملائكه غضب ظاهر شده است.

اصحاب رس‌

بنا بر آنچه در منابع آمده، اصحاب رس كه قرآن از آنان ياد نموده‌[٢] جمعيّتى آتش‌پرست بودند كه در منطقه‌اى ميان «آذربايجان» و «ارمنستان» و به ساحل رودى به نام رس مى‌زيستند. خداوند براى اين قوم ناسپاس پيامبران زيادى را فرستاد به نحوى كه سى پيامبر تنها به يكى از شهرهاى اين منطقه ارسال شد و آنان نيز هر سى پيامبر را كشتند. پس از اتمام مهلت هدايت ايشان، خداوند در فصل كاشت و زراعت، ميكائيل را به سمت اين منطقه روان ساخت. او در لباس ملك عذاب و مظهر قهر الهى آنان را دچار خشكسالى نمود. به جز تعدادى كه اهل عبادت خدا يا توبه بودند، خداوند همه را به سبب تشنگى يا گرسنگى هلاك نمود و عزرائيل روح آنان را قبض نمود. ثروت‌ها و گنجينه‌هاى اين قوم سركش و ثروتمند را نيز زمين بلعيد و پس از ظهور امام عصر (ع) از جمله گنج‌هايى است كه زمين به آن حضرت و يارانشان تقديم خواهد نمود.[٣]

ميكائيل (ع) و تاريخ اسلام‌

همانند آنچه درباره حضور او در تاريخ انبيا گفتيم به طور مشخص در تاريخ اسلام نيز صدق مى‌كند. به عبارت ديگر در همه‌جا برادرانه اين دو ملك را در كنار هم مى‌توان ديد با اين تفاوت كه در ماجراى وحى، جريان به شكلى متفاوت است؛ در روايات آمده كه لوحى در برابر اسرافيل وجود دارد كه خداوند ابتدا بر آن لوح نقش مى‌كند سپس اسرافيل آن را به ميكائيل و او به جبرئيل القا مى‌كند و او نيز به انبيا و پيامبر اكرم (ص)[٤] و درباره حضور ميكائيل در ميان انسان‌ها، يهوديان ادّعا كرده‌اند، خداوند سحر و جادو را از زبان ميكائيل و جبرئيل به سليمان آموخته است‌[٥] كه با تعاليم دينى اساساً خوانايى ندارد.

ميكائيل (ع) و رسول خدا (ص)

علاوه بر جريان وحى، در ماجراى ولادت حضرت زهرا (س)، ميكائيل حامل تحفه الهى از جانب خداوند متعال براى رسول خدا (ص) بود. همچنين در شب معراج كه رسول خدا (ص) به آسمان رفتند نام سه ملائكه مقرّب خداوند را مى‌توان ديد:

١. جبرئيل كه ركاب براق را براى رسول خدا (ص) نگاه داشت؛

٢. ميكائيل كه افسار براق را به دست گرفته بود؛

٣. و إسرافيل كه جامه نگاهدار ايشان بود.[٦]

در ماجراى ازدواج حضرت امير (ع) و حضرت زهرا (س)، جبرئيل و ميكائيل هركدام به همراه هفتاد هزار ملك به اين عروسى آمده و تبريك و تكبيرگويان آمده‌اند.[٧] گفته شده سه سائلى كه در ماجراى معروف «هل اتى» بر در خانه اميرمؤمنان (ع) آمدند سه ملائكه مقرّب خدا جبرئيل، ميكائيل و اسرافيل بوده‌اند.[٨]

و در نبرد خندق، ميكائيل و جبرئيل (ع) به يارى اميرمؤمنان (ع) شتافته بودند. رسول خدا (ص) كه شاهد ماجرا بودند، فرمودند:

«پدرم به فداى آنكه زمين را مى‌كند و جبرئيل خاك‌هاى مقابلش را جمع مى‌كند و ميكائيل به او كمك مى‌كند در حالى كه تا پيش از آن به احدى از مخلوقات كمك نكرده بود.»[٩]

جالب است به ياد داشته باشيم حضرت امير (ع) در خطبه قاصعه از جمله مضرّات پناه بردن به غير اسلام را از دست دادن يارى ميكائيل و جبرئيل خوانده‌اند.[١٠] كه مى‌توان از اين عبارت چنين نتيجه گرفت كه با پناه بردن به اسلام، مى‌توان از اين يارى بهره‌مند شد.

پس از آنكه رسول خدا (ص) به ديدار حق تعالى شتافتند، در مراسم تدفين ايشان، جبرئيل (ع)، اسرافيل، ميكائيل، ملك الموت (ع) يكى پس از ديگرى به همراه بسيارى از ملائك حاضر شدند و به همراه اهل بيت (ع) به داخل قبر آن حضرت رفتند.[١١]

حضرت على (ع)

روايت جالبى از رسول خدا (ص) نقل شده كه بيان‌كننده مصداق خاكى ميكائيل در زمين است. ايشان فرمودند:

«هر كس مى‌خواهد به هيبت اسرافيل، جايگاه ميكائيل، جلالت جبرائيل، علم آدم، خشيّت نوح، خلت ابراهيم، حزن يعقوب، جمال يوسف، مناجات موسى، صبر ايّوب، زهد يحيى، عبادت عيسى، ورع يونس، حسب و خلق (خلقت) محمّد بنگرد، پس به على نگاه كند كه تنها در اوست كه خصلت نود پيامبر گنجانده شده است.»[١٢]

علاوه يارى حضرت على (ع) در جنگ‌هاى مختلف دوره پيامبر (ص) مانند بدر، احد و ... در روايات آمده اوّلين كسى كه از ميان آسمانيان حضرت على (ع) را به عنوان برادر خويش برگزيد اسرافيل بود و پس از او ميكائيل و در پى او نيز جبرئيل و اوّلين كسانى كه به على (ع) محبّت ورزيدند حاملان عرش، رضوان دربان بهشت و ملك الموت بودند. همانا ملك الموت بر محبان على بن ابى طالب (ع) همانند انبيا ترحّم مى‌كند.[١٣]