دعاهايى كه چون ابرى گران از روى كره خاكى به سوى پروردگار متعال بالا مى‌روند، به ميزان تفاوتى كه در ساختار شخصيّت نيايشگران است، با يكديگر تفاوت دارند، ولى همه اين نيايش‌ها بر دو پايه اساسى مبتنى مى‌باشند:

١. نياز، ٢. عشق.

بسيار طبيعى است كه همه نيازمندى‌هاى خود را از خداوند بخواهيم و براى رسيدن به خواسته‌هاى خود از او يارى بطلبيم، ولى معقول نيست كه هوس‌هاى كودكانه را از او بخواهيم يا انتظار داشته باشيم كه آنچه با كوشش ميسّر است به وسيله دعا انجام پذيرد.

نيايش به هنگام اضطرار اگر توأم با اصرار و سماجت باشد، هرگز به يأس و نوميدى نمى‌انجامد.

مرد نابينايى در كنار جادّه نشسته مشغول نيايش بود، آرام آرام صدايش بلند شد و مبدّل به فرياد شد. هر قدر تلاش كردند كه او را آرام كنند، مؤثّر نشد. او همچنان از اعماق دل فرياد برمى‌كشيد تا بينايى خود را بازيافت.

حضرت عيسى (ع) كه از آنجا عبور مى‌كرد، فرمود: «ايمانت تو را شفا داد.»

نيايش در سطح والاترش از استغاثه و استمداد فراتر مى‌رود و نمودار ابراز عشق و محبّت به پيشگاه آفريدگار جهان مى‌شود.

در اين قسم از نيايش، شخص نيايشگر عشق و محبّت خود را اظهار مى‌كند، سپاس و ستايش خود را تقديم مى‌دارد، نعمت‌هاى فراوان خداوند را ارج مى‌نهد و آمادگى خود را براى انجام فرمان‌هاى خداوند، هر چه باشد، اعلام مى‌نمايد.

در اين مرحله نيايش به صورت يك سير روحانى براى دريافت عظمت بى‌پايان خداوند درمى‌آيد.

كشيش برنامه‌اش را به پايان رسانيد، صندلى‌ها خالى شدند ولى يك پيرمرد روستايى در گوشه كليسا روى صندلى خود نشسته بود و به نقطه‌اى چشم دوخته بود.

كشيش به او گفت: برنامه تمام شد، ديگر منتظر چه هستى؟! پيرمرد روستايى گفت: من او را تماشا مى‌كنم و او نيز مرا تماشا مى‌كند.

ارزش هر فنّى به ميزان نتايجى است كه از آن حاصل مى‌شود.

بنابراين عالى‌ترين شيوه نيايش، آن شيوه‌اى است كه انسان را به خدا نزديك‌تر سازد و انسان را در موقعيّتى قرار دهد كه انسان ارتباط گرم خود را با خداوند سبحان، لمس كند.

كى و كجا بايد نيايش كرد؟

خدا را مى‌توان در كوچه، اتومبيل، كشتى، اداره، مدرسه و كارخانه و هر مكان ديگر نيايش كرد.

بهترين و پرشورترين نيايش‌ها در صحراها، كوه‌ها، جنگل‌ها و خلوتگاه منازل انجام مى‌پذيرد، چنان كه دعاهاى فرمولى با تشريفات خاصّى در كليساها برگزار مى‌شود.

در نيايش، مكان مهم نيست، مهم، وضع روحى نيايشگر است، خداوند متعال دعاى كسى را مستجاب نمى‌كند، مگر هنگامى كه آرامش در درون او حكمفرما باشد.

آرامش درون با وضع جسمى، روحى و محيطى كه در آن زندگى مى‌كنيم، بستگى دارد.

آرامش جسم و روح، در ميان ازدحام و هياهوى جامعه امروزى كارى بس دشوار است.

در وضع كنونى براى نيايش به جايگاه‌هاى مخصوصى نياز مبرم داريم كه در آنها براى مدّت كوتاهى هم كه شده، آرامش درونى پيدا كنيم.

شايسته است كه در هر شهرى معابدى به اين منظور تأسيس شود، تا شرايط جسمى و روحى لازم براى آرامش درون، در آنها تأمين شده باشد.

ايجاد چنين پناهگاه‌هاى سالم و مطمئن در ميان هياهوى شهرها، نه مشكل است و نه مستلزم هزينه‌هاى فراوان مى‌باشد.

در سكوت اين پناهگاه‌ها، بشر مى‌تواند افكارش را به سوى خداوند به پرواز در آورد، عضلات و اعضايش را آرامش بخشد، اعصابش را تسكين دهد، نيروى تشخيص و ميزان بصيرتش را تقويت كند،