اخلاق نبوى - محدثى، جواد - الصفحة ٤٤ - ٢ - در سطح مخاطبين
عامل تفرقه و موجب بد دلى و كدورت افراد، نسبت به يكديگر:
«كانَ ٦ يَخْزِنُ لِسانَه الّا عَمّا يَعْنيهِ وَيُؤَلِّفُهُمْ وَلا يُنَفِّرُهِمْ».[١]
٢- در سطح مخاطبين
خردمند در سخن گفتن، سطح فكر و ميزان كشش و معلومات طرف را حساب مىكند. زيرا سخنان نامناسب با عقل و فكر مخاطبين، هم سبب خستگى و ملامت آنان از گوش دادن مىشود، و هم آنان را به برداشتهاى غلط يا انديشههاى انحرافى مىكشاند. پيامبر خدا ٦ با آنكه عقل كلّ بود و داناى همه اسرار و معارف والا، اما در سخن گفتن، سطح شعور و ظرفيّت طرف را مىسنجيد.
امام صادق ٧ فرموده است كه رسول خدا ٦ هرگز با مردم، با عمق عقل و درك خود سخن نگفت و مىفرمود: ما پيامبران، مأموريم كه با مردم به اندازه عقل آنان حرف بزنيم، نه به قدر فهم خودمان:
«ما كَلَّمَ رَسُولُ اللَّه ٦ العِبادَ بِكُنْهِ عَقْلِهِ قَطُّ، قالَ رسولُ اللَّه ٦ انّا مَعْشَرُ الأنبياءِ امِرْنا انْ نُكَلِّمَ النّاسَ عَلى قَدْرِ عُقُولِهِمْ».[٢]
[١] بحار الانوار، ج ١٦، ص ١٥١.
[٢] همان، ص ٢٨٠.