اخلاق اسلامى - يوسفيان، نعمت الله؛ الهامي نيا، علي اصغر - الصفحة ٧٤ - توريه چيست؟

معنوى وكيفر اخروى شهادت دروغ و كتمان حقايق با آن نفع مادى قابل قياس نيست!

ج- قسم دروغ:

نوع ديگر، قسم دروغ براى اثبات مدعا و راست جلوه دادن حرف خود است. اين نوع دروغ، براى بسيارى از مردم پيش مى‌آيد، بخصوص بعضى از بازرگانان و پيشه وران كه به اين بيمارى مبتلا مى‌شوند. پيامبر (ص) در اين‌باره مى‌فرمايد:

«سه نفرند كه در روز قيامت خداوند با آنان سخن نمى‌گويد و نظر مرحمت به آنان نمى‌افكند و آنان را پاكيزه نمى‌سازد ... ١- پيرزناكار، ٢- فقير متكبر، ٣- كسى كه سوگند دروغ براى خريد و فروش كالايش مى‌خورد.[١]

د- ساير دروغها:

متأسفانه در گفتگوهاى معمول و رايج درميان مردم آنقدر به انگيزه‌هاى گوناگون دروغ گفته مى‌شود كه گويى جزء جدا نشدنى محاورات است! مثلًا به دليل خجالت و شرم مى‌گويد؛ ميل به غذا ندارم، يا غذا خورده‌ام و حال آنكه ميل دارد و غذا نخورده است. يا براى پنهان كردن كار خلاف خود دروغ مى‌گويد يا در تعارفات مرسوم، به دروغ از ديگران دعوت مى‌كند و حال آنكه قصد دعوت ندارد و ....

توريه چيست؟

توريه به سخنى گفته مى‌شود كه از ظاهر آن معنايى فهميده مى‌شود كه مورد توجّه شنونده است، ولى منظور گوينده چيز ديگرى است. فقها دراين مورد مى‌فرمايند درمواردى كه دروغ به خاطر ضرورتى تجويز مى‌شود (كه بحث آن خواهد آمد) اگر ممكن است، ازتوريه استفاده شود.

براى مثال، در داستان حضرت يوسف (ع) در قرآن آمده است كه به دستور يوسف، پيمانه ملك را در بار گندم يكى از برادران وى گذاشتند، وقتى حركت كردند كه بروند، جارچى به دستور يوسف به آنها گفت: اى كاروانيان شما دزد هستيد، در حالى كه برادران پيمانه را ندزديده بودند.

[١] - جامع السعادات، ج ٢، ص ٣٣١