اخلاق اسلامى - يوسفيان، نعمت الله؛ الهامي نيا، علي اصغر - الصفحة ٣٤ - تواضع در قرآن

اقدامى است كه انسان داوطلبانه در برابر ديگران به خاطر امتيازاتى كه در آنان احساس مى‌كند، انجام مى‌دهد، ممكن است فردى خود را در برابر ديگران از جهتى يا جهاتى داراى امتياز ببيند، براى اينكه مبادا به غرور و تكبر مبتلا شود بايد به جهات امتياز خود توجه نكند، بلكه به امتيازهاى ديگران، حتى احتمال پاره‌اى امتيازات در آنان توجه كند و به خاطر همان جهات امتياز، فروتنى كند؛ اما ذلّت امرى است كه معمولًا ازناحيه ديگران تحميل مى‌گردد و در ذلّت، فردِ ذّلت پذير تحقير مى‌شود، اگر تواضع با ذلت همراه شود، مردود است.

تواضع در قرآن‌

ايمان و اعتقاد به خدا، تمام شؤون زندگى انسان مؤمن را در بر مى‌گيرد. آن گونه كه آثار بندگى خدا در رفتار و گفتار او آشكار مى‌شود. يكى از برجستگيهاى اخلاقى كه قرآن كريم در وصف بندگان خدا بيان كرده، رفتار متواضعانه آنان است:

«وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً»[١]

بندگان خداى رحمان كسانى‌اند كه با تواضع روى زمين راه مى‌روند و چون نادانان خطابشان كنند سخن نرم و مسالمت جويانه گويند.

خداوند سبحان به رهبر اسلام چنين سفارش مى‌كند:

«وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ»[٢]

در برابر هر يك از مؤمنان كه از تو پيروى مى‌كند، فروتنى كن.

همچنين در كنار وظايف متعددى كه براى فرزندان نسبت به پدر و مادر ذكر كرده،

[١] - فرقان، آيه ٦٣

[٢] - شعرا، آيه ٢١٥