اخلاق اسلامى - يوسفيان، نعمت الله؛ الهامي نيا، علي اصغر - الصفحة ٨٣ - ٤ - سخت گيرى بى مورد

جلوه دهند. بدين خاطر مى‌كوشند تا با دروغ، كار خود را اصلاح كنند وحاضر نيستند به تخلف خود اقرار كنند و تن به جريمه و مجازات دهند. اينجاست كه دروغگو به سرابى تشبيه شده كه بيننده را مى‌فريبد.

٣- دورويى و نفاق:

وقتى انسان داراى روحيه نفاق باشد به دروغ روى مى‌آورد زيرا بايد چيزى را كه با قلب نپذيرفته، در سخن و رفتار با آن موافقت كند و اين همان دروغ است، منافق خود را موافق جلوه مى‌دهد و حال آنكه چنين نيست:

«وَ إِذا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلَوْا إِلى‌ شَياطِينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ»[١]

چون به مؤمنان مى‌رسند مى‌گويند: ايمان آورده‌ايم و چون با شيطانهاى خويش خلوت مى‌كنند مى‌گويند: ما با شما هستيم. و ما مسخره كنندگانيم.

٤- سخت گيرى بى مورد:

پاره‌اى‌از پدران و مادران نادان يا فرماندهان و سرپرستان نا آگاه به فرزندان و زير دستان خود فشار بيش ازحد مى‌آورند و از آنان كارهايى بيش از قدرت و توانشان مطالبه مى‌كنند. در نتيجه، آنان ناگزير مى‌شوند براى قانع كردن طرف مقابل به دروغ متوسل شوند. در روايتى كه از رسول خدا (ص) نقل شده (هر چند موضوع آن در مورد وظايف پدران و مادران است ولى شامل وظايف هر سرپرستى نسبت به زير دست خود مى شود) وقتى سؤال كننده درباره وظيفه خود نسبت به فرزند خويش و اينكه چگونه مى‌تواند فرزند خود را در نيكى يارى نمايد، مى‌پرسد، حضرت به او چهار دستور مى‌دهد:[٢]

الف- يَقْبَلُ مَيْسُورَهُ‌ يعنى آنچه را كه فرزند درتوان داشته وانجام داده از او بپذيرد.

ب- وَ يَتَجاوَزُعَنْ مَعْسُورِهِ‌ يعنى واز آنچه براى فرزند طاقت فرساست در گذرد.

ج- وَ لا يُرْهِقُهُ‌ يعنى او را به گناه وادار نسازد يعنى پدر، كارى نكند كه سبب گناه و

[١] - بقره، آيه ١٤

[٢] - فروع كافى، ج ٦، ص ٥٠