اخلاق اسلامى - يوسفيان، نعمت الله؛ الهامي نيا، علي اصغر - الصفحة ١٢٠ - كاوش بيجا

فاش شدن راز مى‌گردد:

١- ناآگاهى‌

علّت افشاى برخى از رازها، ناآگاهى فرد نسبت به درجه اهميت آن است. چنين كسانى بر اثر مصلحت انديشى و خير خواهى، پرده از اسرار خود و ديگران بر مى‌دارند و اغلب پس از اين كار، پشيمان‌مى‌شوند.

٢- تهديد؛

خوردن يك سيلى يا شلاق و ديدن يك ابزار شكنجه، اراده بعضى را متزلزل مى‌كند. به قصد نجات جان خود، حاضر به افشاى راز مى‌شوند. گرچه جان عدّه زيادى، حتى نزديكترين دوستانشان به خطر افتد.

٣- تطميع؛

دل آزمند، توان نگهدارى راز را ندارد. به اندك چيزى ممكن است دل بندد و راز مهمى را فاش سازد. طمع به ثروت دنيا ومقام دوستى، اراده عدّه‌اى را متزلزل و راز آنان را فاش مى‌سازد.

٤- ملاحظات دوستانه؛

بسيار ديده شده كه كسى به دوستش مى‌گويد: به هيچ كس نمى‌گويم ولى به تو مى‌گويم، غافل از اينكه اگر بناست نگوييم، به دوستمان هم نبايد بگوييم.

٥- خودنمايى؛

گاه جلسه‌اى تشكيل مى‌گردد، از هر درى سخن به ميان مى‌آيد و هر كس چيزى مى‌گويد.

شركت در بحث و گفتگو، خودنمايى كردن وهمانند ديگران چيزى گفتن، انگيزه‌اى است براى اينكه شخص به قصد خودنمايى، پرده از رازى بردارد تا همه را به تعجب وادارد و نظر ديگران را متوجه خويش كند تا باديده بزرگى و عظمت به او بنگرند.

كاوش بيجا

همچنان كه «رازدارى» از نظر عقل و دين، با ارزش و پسنديده است، كاوش عيب ديگران و پرده از راز آنان برداشتن نيز زشت و نكوهيده است.