اخلاق اسلامى - يوسفيان، نعمت الله؛ الهامي نيا، علي اصغر - الصفحة ٤٥ - آثار زيانبار تكبر

«عَجِبْتُ لِلْمُتَكِّبِر الَّذى‌ كانَ بِالْامْسِ نُطْفَةً وَ يَكُونُ غَداً جيفَةً ...»[١]

عجب دارم از تكبّر كننده‌اى كه ديروز نطفه‌اى گنديده بود، و فردا مردار خواهد شد ....

شيطان، پس از آنكه از درگاه خداوند رانده شد «به عزّت او سوگند ياد كرد، كه تمامى فرزندان آدم را گمراه مى‌كند»[٢] او كه خود به سبب تكبّر رانده درگاه الهى شد، دام كبر بر فرزندان آدم مى‌گسترد، و با اسبابى همچون: «حسب، نسب، جاه و مقام، ثروت و مكنت، جمال و زيبايى، علم و دانايى»[٣] انسانها را وادار به تكبر مى‌كند.

برخى از اين اسباب همچون حسب و نسب، جمال، زيبايى، ثروت و مكنت، فناپذير و ناپايدارند، برخى چون علم و دانايى مى‌توانند، سبب رشد معنوى انسان‌گردند.

ناگفته نماند كه كبر، اسباب ناپايدار را هميشگى و پايدار جلوه مى‌دهد وآنچه را سبب رشد انسان است، در راه سقوط او به كار مى‌گيرد و بدين ترتيب او را از رسيدن به كمال معنوى باز مى‌دارد و به خوشگذرانى و حكومت چند روزه دنيا دلخوش مى‌كند.

اميرمؤمنان عليه‌السلام طى سخن نغزى حقيقت كبر را چنين ترسيم مى‌كند:

«الْكِبْرُ مَصيدَةُ ابليسَ الْعُظْمى»[٤]

نخوت، دام بزرگ شيطان است.

آثار زيانبار تكبّر

بدون ترديد، صفت ناميمون تكبر در هر دلى ريشه كند، سبب ويرانى و پريشانى آن خواهد شد و هر سرى كه خيره سرى نمايد به سنگ خواهد خورد و به فرموده‌

[١] - نهج البلاغه، فيض، خطبه ١٢١، ص ١١٤٥

[٢] - مضمون آيه ٨٢ سوره ص

[٣] - محجةالبيضا، ج ٦، ص ٢٣٦

[٤] - شرح غررالحكم، آمدى، ج ١، ص ٢٩٤