الحاوى فى رجال الشيعة الإمامية - ابن ابي طي، يحيي بن حميد - الصفحة ٣٦ - ابن حجر و آثار رجالى شيعه

گفت، صفدى كه از شاگردان ذهبى بوده، به احتمال، به اصل اين كتاب دسترسى داشته است؛ اما از آنجا كه در بيشتر موارد، منابع خود را ياد نمى‌كند، در اين‌باره نمى‌توان اظهارنظر كرد كه آيا شرح‌حالهايى برگرفته از ابن ابى طى در كتاب وى هست كه ذهبى نياورده باشد يا نه. در موارد موجود، از شباهتى كه بين عبارات وى و عبارات اخذ شده توسط ذهبى از كتاب ابن ابى طى هست، مى‌توان متن يادشده در الوافى را از كتاب تاريخ الشيعة دانست.

درباره ابن حجر بايد گفت كه وى اصل كتاب را در اختيار داشته است. وى شرح‌حالهايى از كتاب ابن ابى طى آورده كه ذهبى از آنها در كتاب تاريخ الاسلام ياد نكرده است. افزون بر آن، ابن حجر در موردى كه در كتاب الاصابه از اين اثر با عنوان تاريخ الشيعة الامامية نقل كرده، درباره سعنه مى‌نويسد: لكن وجدت بخطّ ابن ابى طى فى رجال الشيعة الاماميه.[١] در لسان الميزان نيز اين تعبير را در ذيل شرح‌حال سيد حميرى (اسماعيل بن محمد) و موارد ديگر آورده كه نقل خواهد شد.

درواقع بايد گفت، ابن حجر بيشتر منابع رجالى شيعه را در اختيار داشته و از آنها در لسان الميزان استفاده كرده است. وى در موارد متعددى از كتاب رجال على بن الحكم‌[٢] نقل كرده كه امروزه هيچ اثرى از آن در دست نيست. موارد فراوانى از تاريخ الرى منتجب الدين آورده كه ما در مقالى ديگر آنها را فراهم آورديم.[٣] همين‌طور كتاب فهرست شيخ طوسى و نيز كتاب رجال كشى، رجال ابن عقده،[٤] رجال نجاشى،

[١] . الاصابه، ج ٣، ص ٩٧، ج ٦، ص ٦٨٩

[٢] . براى نمونه بنگريد به: لسان الميزان، ج ١، صص ١١٣، ١٢٨، ٥٨١؛ ج ٢، صص ١٣٠، ١٤٧، ١٤٩، ١٥٣، ١٥٤، ١٥٩، ١٦٩، ١٧٣، ٢١٧، ٢٢٤، ٢٥٠، ٢٥٥، ٢٥٧، ٢٩٠، ٢٩١، ٣١٩، ٣٥٥، ٤١٢، ٤٢٠، ٤٨٥( دو مورد)، ٤٩١، ٤٩٢، ٥٠١، ٥٢٩( دو مورد)، ٥٥٣

[٣] . مقالات تاريخى دفتر دوم، مقاله شيعه و چهار اثر در تاريخ محلى، ص ١٩٩

[٤] . براى نمونه بنگريد: لسان الميزان، ج ١، ص ٥٤٧، ش ١١١٥، ص ٥٦٠، ش ١١٥٧