جواب: خير، كفاره اين دو با يكديگر متفاوت است كسى كه روزه خود را به حرام باطل نمايد مانند خوردن شراب، گوشت خوك، زنا و يا استمناء حرام بنا بر احتياط بر او كفاره جمع بين سه مورد نام برده شده‌[١] واجب است و از آن جايى كه آزاد نمودن برده در زمان ما متعذر است دو مورد ديگر بايد با هم انجام شود.

س ١٠٨- كفاره تعمد بر استمناء در ماه رمضان چه مى‌باشد؟

جواب: اگر استمناء توسط اعضاى زوجه صورت گيرد، كفاره او يكى از اين دو امر مى‌باشد:

دو ماه پى در پى روزه گرفتن يا اطعام شصت مسكين و اگر استمناء به غير اعضاء زوجه باشد كفاره آن كفاره جمع مى‌باشد و اين در صورتى است كه اولًا منى از او خارج گردد و ثانياً علم به بطلان روزه توسط استمناء يا علم به حرمت آن را داشته باشد. ولى اگر منى از او خارج نشده، كفاره نخواهد داشت منتهى اگر علم به مبطل بودن اين كار داشته باشد، قضاء

[١]- يعنى آزادى بنده و يا دو ماه متوالى روزه گرفتن و اطعام شصت مسكين.