عجايب و مطالب - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤١ - ٤٢ توحيد و فطرت

او با اين استفهام پرمعنا گفتار خويش را خاتمه مى دهد: «آيا منبع اين تقوائى كه به هيچ وجه از دل انسان زدوده نمى شود در كجا قرار دارد؟»[١]

همان مورخ در تحقيقات ديگرى كه در زمينه وجود مذهب در دورانهاى قبل از تاريخ نموده چنين مى گويد: «اگر ما براى مذهب ريشه هايى در دوران پيش از تاريخ تصور نكنيم هرگز نمى توانيم آنها را در دوران تاريخى چنانكه هست بشناسيم»[٢]

كاوشهايى كه پيرامون انسانهاى قبل از تاريخ از طريق حفاريها انجام شده نيز اين مطالب را تأييد مى كند، چنانكه جامعه شناس معروف «ساموئل تيگ» در كتاب خود به نام «جامعه شناسى» تصريح مى كند كه: «اسلاف انسانهاى امروزى (انسان نئاندرتال) حتما داراى مذهب بوده اند» سپس براى اثبات اين مطالب به آثارى كه در حفاريهاى به دست آمده كه آنها مرده هاى خود را با وضع مخصوصى به خاك مى سپردند و اشيائى همراه آنان دفن مى كردند كه بيانگر اعتقاد آنها به رستاخيز بوده است، استدلال مى نمايند.[٣] به هرحال جدا كردن مذهب از تاريخ بشرى چيزى نيست كه هيچ محققى بتواند آن را بپذيرد.

٢- مشاهدات عينى در دنياى امروز نشان مى دهد با تمام تلاش و كوششى كه بعضى از رژيمهاى استبدادى جهان براى محو مذهب و آثار

[١] . تاريخ تمدن، ج ١، ص ٧٨ تا ٨٩

[٢] . همان منبع، ج ١، ص ١٥٦

[٣] . جامعه شناسى، ص ١٩٢