تفسير سوره شمس - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٥٧ - توضيحى درباره الهام

الهام و وحى دو مفهوم مختلف دينى است كه گاهى يكى به جاى ديگرى به كار گرفته شده‌اند. و هر كدام مصاديق مختلفى دارند كه تفصيل آن مناسب اين مقام نيست.

توضيحى درباره الهام:

گاهى تصور مى‌شود كه الهام به معناى ايجاد عوامل فجور و تقوى در سرشت بشر است كه با معناى فطرى بودن يكى مى‌شود. البته اين عوامل به نحو مقتضى، تقاضاى فجور و تقوى را دارد نه به نحو عليت تامه و ايجاب آن‌ها، تا جبر خلاف حس لازم آيد. گاهى ممكن است بگوييم مراد از الهام تعليمى است كه توسط كتب منزله و بيان رسولان خدا صورت گرفته است. ولى اين احتمال ضعيف است. بعيد نيست مراد از اين آيه و آيات نظاير آن‌ (وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ‌ ... إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً). هدايت عمومى و سارى آفريدگار باشد، هدايت تكوينى براى تكامل‌[١]، كه جز قاصران- اطفان و ديوانگان و امثال آنان- استثنايى ندارد.

آيا اين الهام در حق انسان همان عقل و احكام عقلى اوست؟ يا همان وجدان و قضاوت‌هاى آن؟ يا حسن و قبح عقلى (مستقلات عقليه) احتمال سوم بهتر به نظر مى‌رسد.

[١] . همانند: ربنا الذى أعطى كل شى‌ء خلقه ثم هدى. و مانند الذى قدر فهدى.