ايراد دوم اين كه ظاهراً يك تن مجهول الحال از اهل علم روايات قمى و جارودى زيدى را از كتاب‌هاى آن دو تن جمع و به نام تفسير على بن ابراهيم طبع نموده است.

و تفصيل اين دو ايراد در كتاب ديگر نگارنده (بحوث فى علم الرجال، طبع چهارم) مذكور است. محققين به آن كتاب مراجعه نمايند. خلاصه اين دو ايراد سقوط تمام روايات اين تفسير حتى اگر سند آن پيش از قمى معتبر باشد، از درجه اعتبار است و جمعى از نويسندگان ما در حق اين كتاب غلو كرده‌اند كه عجيب است. مثلا جملات منقول صاحب كتاب را به منزله لوايات مورد استفاده قرار داده‌اند.

مشكله تفسير عياشى با وثاقت آن مانند وثاقت قمى، اولا اين است كه روايات آن به جز نادر مرسل و بى‌سند است. بعضى گفته‌اند آن كسى كه نسخه خطى آن را مى‌خواسته چاپ كند بى‌سواد بوده و فكر مى‌كرده كه اسامى راويان در هر روايت كار بيهوده است و مصرف‌زا، لذا آن را حذف نموده و تنها به راوى اخير اكتفا نموده است، و ثانيا كه سند متصل و مسلسل نسخه‌هاى موجود آن تفسير به مؤلف محترم آن، وجود ندارد.

تفسير حسن عكسرى (ع) سندش ضعيف است و به گمان من موضوع و مجعول است و براى تحقيق اين موضوع به كتاب مجعم رجال الحديث سيدنا الاستاد الخوفى (قدس سره) مراجعه نماييد. و الله الموفق.

١٥- آراى دانشمندان غربى يا كشيشان نصرانى در بعضى از امورات تاريخى با پاره‌اى از آيات قرآن مخالفت دارد. بايد متوجه بود كه صرف‌