تفسير سوره شمس - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٦ - مقام دوم در نفس ناطقه و روح مجرد آدمى
٣- و هم قوه مدركه معانى جزئيه موجود در محسوسات است مانند دشمنى زيد و دوستى احمد و نسب محمود. و اما عداوت كلى، از مدركات نفس است. مراد از معانى جزئيه امور اين است كه به حواس ظاهرى درك نمىشود.
٤- حافظه نگهدار صور معانى جزئيه و نسبت او براى وهم مانند نسبت خيال براى حس مشترك است. و گاهى ذاكره و متذكره هم ناميده مىشود.
٥- متخيله: قوهاى است كه صور محسوسات و معانى جزيى را كه متعلق به محسوسات است. بعضى از آنها را با بعض ديگر تركيب مىكند، يا بعضى را از بعضى جدا مىسازد. و من شأنها تركيب بعض ما فى الخيال و الحافظه من الصور و المعانى مع بعض و تفصيل بعضيها من بعض. كجعل حيوان راسه من انسان و عتق حمل و ظهر ابل و هكذا. مشكل است كه دليل قوى بر اين حواس پنجگانه باطنى وجود داشته باشد كه قناعت بخش باشد، مثلا چرا حس مشترك كار خيال و حافظه را انجام دهد؟ و اگر از نظر بيالوژى امروز يا ديروزى بگوييم، صور حسى و معانى جزيى در سلولهاى مغز پس از غيبت از حواس انطباع مىيابد (نقش مىگردد) و علم نفس به آنها حضورى مىباشد، و چنانچه اين نظر صحيح باشد چهار قسم اول اين حواس از بين مىرود!