سوگند به جان (آدمى) و تسويه كننده آن، قسم دهم و يازدهم در اين آيه مذكور شده و همه قسم‌هاى يازده‌گانه و نه مورد قسم آن‌ها به اين آيه تمام شد. و جواب قسم‌ها در فصل بعدى مى‌آيد. مراد از نفس، ظاهرا نفس آدمى مى‌باشد و احتمال دارد مقصود تنها روح ناطقه انسان باشد. و احتمال دارد روح مجرد و بدن مادى او هر دو مقصود قرآن مجيد باشد[١].

مراد از تسويه، برابرى كيفيت صفات نفسى و بدنى اوست: لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ.

از آفرينش تكوينى انسان، آفرينش بالاترى نيست. ولى از آيه مباركه‌ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى‌ كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا، به دست مى‌آيد پاره‌اى از موجودات همسان و هم مرتبه انسان در كاينات وجود دارد. ولى بعيد نيست از نظر تشريعى انسان برتر از همه گردد: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ.

ما در اين فصل ششم در سه مقام، مطالبى را براى خوانندگان هوشمند و شايق تقديم مى‌داريم.

[١] . احتمال اين كه مراد از نفس به قرينه( فإذا سويته و نفخت فيه من روحى ...- تنها بدن، ضعيف يا غلط است. زيرا جمله بعدى- الهام فجور و تقواى او به بدن تنها ممكن نيست بلكه از ملاحظه تعبيرى كه در جواب قسم به كار رفته است( من زكاها ... من دساها) احتمال اين كه مراد از نفس، روح تنها باشد، مناسبت‌تر مى‌گردد.-