تفسير سوره شمس - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٥ - مقام دوم در نفس ناطقه و روح مجرد آدمى
تصرفات عجيب و غريب قوه متخيله مىباشد، ولى حقيقت اين قوه متخيله به ما معلوم نيست. و اما كذب خوابها احتمالا اسباب ديگرى هم دارد.
١٢- بعضىها گفتهاند: موت قطع تعلق روح به بدن است و خواب قطع تصرف او در بدن ولى تحقيق اين موضوع را بايد از علوم گرفت نه از فلسفه.
١٣- حواس پنجگانه باطنى انسان.
در مقابل حواس پنجگانه ظاهرى (سمع، بصر، ذوق، شم و لمس) فلاسفه پنج حس باطنى را ادعا كردهاند:
حس مشترك، كه در يونانى «بنطاسيا» ناميده مىشود، خيال، وهم، حافظه و متخيله.
١- حس مشترك قوهاى است كه جميع صور منطبعه در حواس ظاهرى را از راه حواس مذكور در خود مىپذيرد، اين حس شبيه حوضى است كه پنج نهر در آن روان مىشود.
٢- خيال قوهاى است كه جميع صور محسوسات را پس از غايب شدن از حواس نگهدارى مىكند و به منزله خزانه حس مشترك است، حس مشترك صور محسوسات را مىگيرد و خيال آنها را نگهدارى مىكند. فاذا شاهدنا صوره فى النوم او اليقظه ثم ذهلنا عنها ثم شاهدناها مره اخرى ... نحكم عليها بانها هى التى شاهد ناها قبل هذا، فلو لم تكن الصور محفوظه، لم يكن هذا الحكم كما صارت منسيه.