جواب: آيه مباركه را بايد بنحو قضيه سالبه جزئيه معنى كنيم نه سالبه كليه و بنابراين اشكال برطرف ميشود يعنى جمعى از كفار سيادل و شقى بهيچ‌وجه ايمان نمى‌آورند. و مهر نهادن بر دلها و گوشهاى آنان مانند پرده افتادن بر چشمان‌شان نيز مجازات همين عناد و تمرد و لجبازى آنان است (دقت كنيد)[١]

٣- قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدايَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ‌ (٣٨ بقره) گفتيم همه (آدم و حوا و شيطان) از آنجا (بهشت و يا آسمان) پائين رويد پس اگر از جانب من راهنمائى براى شما آمد پس هركس پيروى از رهنمائى من نمود ترس و بيمى بر آنان نيست.

در آيه ١٢٣ طه چنين آمده است: قالَ اهْبِطا مِنْها جَمِيعاً بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَ لا يَشْقى‌. كه امر بهبوط متوجه آدم و حواست ولى آمدن تكليف مربوط بهمه چون صيغه جمع استعمال شده است‌

سؤال اينست كه خداوند شيطان را بر سجده نكردنش لعنت كرد و او را طرد كرد (وَ إِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلى‌ يَوْمِ الدِّينِ) و باو خبر داد كه جهنم را از او و پيروانش پر كند (آخر سوره ص) ولى در اين‌جا مى‌فرمايد اگر هدايت را قبول كند ترس و بيمى بر او نيست؟

ميشود جواب داد كه خداوند عالم بود كه شيطان پيروى حق را نميكند لذا او را براى هميشه طرد كرد و وعده جهنم داد ولى اگر او پس از انزال دستورات خداوندى بر حضرت آدم ايمان مى‌آورد و پيروى ميكرد- كه هرگز نمى‌كرد- رستگار ميشد يعنى صدق شرطيه با امتناع مقدم و تالى‌

[١] - كما يدل عليه قوله تعالى: بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْها بِكُفْرِهِمْ فَلا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا( النساء ١٥٥) و سائر آيات.