حكمت نامه حضرت عبد العظيم الحسنى - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢١١ - شرح

واسطه خودبينى و خودخواهى، از امر خداى تعالى به خضوع براى ولىّ و صفىّ او- جلّ و علا- سر باز زد. و بدان كه تمام گرفتارى‌هاى بنى آدم، از اين ارث شيطانى است كه اصل اصول فتنه است، و شايد آيه شريفه‌ وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ‌[١] در بعض مراحل آن، اشاره به جهاد اكبر و مقاتله با ريشه فتنه- كه شيطان بزرگ و جنود آن كه در تمام اعماق قلوب انسان‌ها شاخه و ريشه دارد- باشد، و هر كس براى رفع فتنه از درون و برون خويش بايد مجاهده نمايد، و اين جهاد است كه اگر به پيروزى رسيد، همه چيز و همه كس اصلاح مى‌شود.

پسرم! سعى كن كه به اين پيروزى دست يابى، يا دست كم به بعض مراحل آن.

همّت كن و از هواهاى نفسانيّه كه حد و حصر ندارد، بكاه، و از خداى متعال- جلّ و علا- استمداد كن، كه بى مدد او، كس به جاى نرسد.[٢]

٤. عُجب، مراتبى دارد كه خطرناك‌ترينِ آنها اين است كه انسان، كار زشت و ناپسند خود را شايسته و زيبا ببيند.[٣] در حديثى از امام كاظم عليه السلام آمده كه عُجب، درجاتى دارد و يكى از آنها اين است كه كردار زشت بنده، در نظرش زيبا جلوه كند و آن را نيكو ببيند و خوشش آيد و چنين بپندارد كه كار خوبى مى‌كند.[٤]

٥. فرق عُجب و كِبر، اين است كه انسانِ مبتلا به بيمارى عُجب، خود را بزرگ مى‌بيند و بر خود مى‌بالد و به ديگرى كارى ندارد؛ امّا شخصى كه به بيمارى كبر مبتلاست، خود را بزرگ‌تر از ديگران تصوّر مى‌كند. بنا بر اين، بيمارى كبر، معلول بيمارى عُجب (خودپسندى) است.

[١]. بقره: آيه ١٩٣.

[٢]. صحيفه امام: ج ٢٠ ص ١٥٥.

[٣]. ر. ك:\i« أَ فَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً»\E( فاطر: آيه ٨) و\i« قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمالًا* الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً»\E( كهف: آيه ١٠٣- ١٠٤).

[٤]. ميزان الحكمة: ج ٧ ص ٥٧ ح ١١٩١٣.