حكمت نامه حضرت عبد العظيم الحسنى - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٦٦ - تفاوت استعدادهاى اكتسابى

دسته تقسيم كرده‌اند:

دسته اوّل: كسانى كه فطرت پاك انسانى خود را با كارهاى ناشايست و بخصوص ظلم كردن، آلوده نكرده‌اند، از تقواى عقلى برخوردارند و ظرفيت مناسبى براى پذيرش تبليغات سازنده دارند.

در احاديث اسلامى، از اين گروه به انسان‌هاى «عاقل» و «فراگيرنده در مسير نجات (متعلّمٌ على سبيل النّجاة)» تعبير شده است. اين گروه، مخاطب اصلى تبليغات اسلام و همه انبياى الهى هستند و كلمه «المتقين» در آيه: ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ؛[١] اين است كتابى كه در [حقّانيت‌] آن، هيچ ترديدى نيست [و] مايه هدايت پرهيزگاران است، اشاره به همين گروه دارد.

جوان، به دليل اين كه در آغاز راه زندگى است و فطرت انسانى او آلوده نشده است، بيشترين تأثير پذيرى را از تبليغات سازنده دارد و به همين دليل، جوانان در صف مقدّم مخاطبان انبياى الهى قرار دارند و در احاديث اسلامى، توصيه شده كه مبلّغان، توجّه ويژه‌اى به نسل جوان داشته باشند.[٢]

دسته دوم: كسانى كه فطرت انسانى خود را با كارهاى ناشايست، آلوده كرده‌اند و از تقواى عقلى برخوردار نيستند؛ امّا آلودگى آنها به مرحله خطرناك و غير قابل علاج نرسيده است.

از نظر انبياى الهى، اين دسته از مخاطبان، مبتلا به بيمارى موانع شناخت هستند؛ ولى بيمارى آنان قابل درمان است. از اين رو، پيامبران، بنا بر مسئوليت تبليغى‌اى كه از جانب خداوند دارند، همچون طبيبى حاذق و مهربان، خود به سراغ بيمار مى‌روند و با برنامه‌ريزى‌هاى مناسب، گاه با نرمش و گاه با تندى، موانع آگاهى را از ذهن و دل بيمار، پاك مى‌كنند و او را از دسته دوم مخاطبانِ خود خارج مى‌كنند و در دسته اوّل‌

[١]. بقره: آيه ٢.

[٢]. ر. ك: تبليغ در قرآن و حديث: ص ١٨١ ح ١٨٣.