هدف زندگی ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٠ - ایمان و کمال انسان
همین مقدار توجه به خدا دارد که آخرت و بهشت را از خداوند میخواهد و عبادت میکند برای اینکه امر خدا را اطاعت کرده باشد تا خدا در عوض به او آخرت را بدهد. عبادت است ولی عبادتی که در آن خدا وسیله قرار گرفته است. در اینباره در کلمات ائمه زیاد داریم و در نهجالبلاغه نیز هست:
اِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللهَ طَمَعاً وَ تِلْکَ عِبادَةُ ا ْلاُجَراءِ (عِبادَةُ التُّجّارِ) [١] [گروهی خدا را از روی طمع بندگی میکنند و این عبادت مزد بگیران (یا بازرگانان) است.] وَ اِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللهَ خَوْفاً وَ تِلْکَ عِبادَةُ الْعَبیدِ آنان که از ترس عبادت میکنند کارشان از قبیل کار بردگان است که از ترس ارباب کار میکنند. وَ اِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللهَ شُکْراً (حُبّاً لَهُ) فَتِلْکَ عِبادَةُ
ا ْلاَحْرارِ[٢] و قومی او را عبادت میکنند نه از روی ترس و نه به خاطر طمع، بلکه از روی سپاسگزاری که او را شایسته سپاسگزاری میدانند (یعنی اگر نه ثوابی باشد و نه بهشتی و نه جهنمی باز هم خدا را عبادت میکنند) و این عبادت آزادگان است.
آن عبارت معروف دیگر از امیرالمؤمنین از همه اینها صریحتر است؛
[١]. عبارات مختلف آمده است.
[٢]. نهجالبلاغه، حکمت ٢٢٩: اِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللهَ رَغْبَةً فَتِلْکَ عِبادَةُ التُّجّارِ وَ اِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللهَ رَهْبَةً فَتِلْکَ عِبادَةُ الْعَبیدِ وَ اِنَّ قَوْماً عَبَدُوا اللهَ شُکْراً فَتِلْکَ عِبادَةُ ا ْلاَحْرارِ.
ترجمه: گروهی خدا را از روی رغبت بندگی میکنند و این عبادت بازرگانان است، و گروهی خدا را از روی ترس بندگی مینمایند و این عبادت غلامان است، و گروهی خدا را از روی سپاسگزاری بندگی ميكنند و این عبادت آزادگان است..