کند، یا ایثار کند، یا همدردی با دیگران کند و یا اسیر دنیا نشده باشد و قلب خود را فارغ برای معنویت نگه داشته باشد) و بهره‌اش از دنیا فقط مثلا ١٧ من نان جو باشد، اوّلی به کمال نزدیکتر و دومی انسان ناقصی است که در این دنیا کم بهره‌گیری کرده است!

اگر این سخن را بگوییم انسان را واقعا از حیوان هم پست‌تر کرده‌ایم چون هیچ حیوانی را به مقیاس «برخورداری» ارزیابی کمال نمی‌کنیم. و اگر درست توجه کنیم بسیاری از افراد اساسا جز درباره برخورداری برای انسان نمی‌اندیشند و هر چیزی را اگر مقدمه برخورداری انسان باشد خوب وگرنه بد می‌دانند. گویی که غایت و کمال اصلی انسان را در برخورداری می‌دانند. این مطلب البته درست نیست.

ب. انسان کامل یعنی انسان برخوردار در آخرت

در اینجا مطلب دیگری پیش می‌آید که دقیق است و آن اینکه هیچ کس به این صراحت معتقد نیست که کمال انسان در برخورداری بیشتر از طبیعت است که لازمه‌اش نفی هر گونه معنویت و عمل انسانی است و معنایش این است که ایثار کردن کار غلطی است زیرا تنزل کردن است. ولی مطلب دیگری هست که در اذهان خیلیها وجود دارد و آن اینکه برخورداری دنیا کمال انسان نیست ولی برخورداری آخرت چطور؟ یعنی بگوییم کمال انسان در برخورداری است ولی در برخورداری آخرت. به این دلیل نمی‌گوییم «در برخورداری دنیا» که این برخورداری سبب