اینها یک سلسله اندیشه‌های نظری و فلسفی مانند است که او چنین است. ولی در عین حال توحید در عبادت هم هست. او که چنین است باید پرستش بشود، لایق پرستش است و پرستش او در عمق روح و روان بشر ریشه دارد: اَفَغَیْرَ دینِ اللهِ یَبْغونَ وَ لَهُ اَسْلَمَ مَنْ فِی السَّمواتِ وَ اْلاَرْضِ[١].

عبادتی که ما می‌کنیم در واقع یک نوع تسلیم و مشایعت اختیاری است از یک عبادت تکوینی که در همه موجودات است: یُسَبِّحُ لله ما فِی السَّمواتِ وَ ما فِی اْلاَرْضِ[٢]. سَبَّحَ لله ما فِی السَّمواتِ وَ ما فِی ا ْلاَرْضِ[٣]. لله یَسْجُدُ مَنْ فِی السَّمواتِ وَ اْلاَرْضِ[٤].

از این جهت توحید در عبادت یعنی ذات حق، یگانه آرمان بشر هم هست؛ همان‌ طور که ذات یگانه‌ای است که مثل و مانند ندارد و در ذاتش ترکّب نیست و یگانه مبدأ عالم است، همین طور ذات یگانه‌ای است که تنها معبود بشر و یگانه موجود لایق پرستش بشر است. این است که می‌گوییم توحید هر دو خاصیت را دارد، از طرفی نوعی بینش و دید و نوعی ارزیابی درباره هستی است و از طرف دیگر آرمان است برای بشر.