طور کلی از مسئله «نبی» و «ولی» و انسان کامل آخرالزمان (مهدی موعود) که در همه ادیان هست الهام گرفته‌اند. ماسینیون معروف کتابی دارد تحت عنوان انسان کامل در اسلام که عبدالرحمن بدوی آن را به عربی ترجمه کرده است[١].

ماسینیون در آن کتاب می‌گوید: فرضیه انسان کامل میراث هلنی نیست یعنی میراث یونانی نیست. فلسفه یونان درباره انسان کامل حرفی ندارد و بحثی نکرده است.

در جهان اسلام بحث انسان کامل را عرفا مطرح کرده‌اند و مخصوصا در میان عرفا محیی‌الدین عربی خیلی در این زمینه بحث کرده است. دیگران کتابهایی به نام «انسان کامل» نوشته‌اند. از جمله عبدالکریم جیلی کتابی نوشته‌ است به نام انسان کامل که چاپ شده است. عزیزالدین نَسَفی نیز به نام الانسان الکامل کتاب نوشته است. همچنین سید محمد برقعی (برادر مرحوم آقا میرزا سید حسن برقعی) که مرد عارف مسلک و شاعری است، کتابی نوشته تحت همین عنوان.

عرفا طبق مسلک خودشان نظریه روشنی درباره کمال انسان و انسان کامل دارند گو اینکه برای دیگران قابل قبول نباشد. آنها در این زمینه صددرصد قاطع و جزم قضاوت می‌کنند و حرف عجیبی دارند.

عرفا معتقدند که حقیقت یکی است و بس و آن همان خداست. آنها

[١]. ترجمه این کتاب به فارسی از اصل فرانسۀ آن از نظر اثر علمی کار مفیدی خواهد بود.