ولايت فقيه : رهبري در اسلام - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ١٨٥ - ب تعيين و تشخيص ولى فقيه در عصر غيبت

محال دانستن تعيين و انتصاب او از طرف خداوند سبحان , قائل به انتخاب وى از طرف مردم شده و گفته اند : تمامى رواياتى كه مانند مقبوله عمر بن حنظله , ظهور در علامات شخص منصوب دارد , در واقع در مقام بيان شرائط شخص منتخب مى باشند . دليلى كه بر استحاله انتصاب ولى فقيه بيان كرده اند اين است كه , اگر در زمان غيبت بيش از يك فقيه جامع الشرائط نمى داشتيم , بر نصب آن اشكالى وارد نمى شد . امام چون فقهاى جامع الشرائط بسيارند , بر انتصاب ولى فقيه اشكال وارد مى شود . زيرا كه براى اين انتصاب بيش از پنج صورت متصور نيست , و حال آن كه جميع اين صور باطل است .

صورت اول اين است كه , از ميان فقها يك نفر معين , به ولايت منصوب شده باشد , و علت بطلان اين صورت اين است كه از روايات وارده در باب , هرگز نمى تو ان استفاده انتصاب يك شخص معين را نمود .

صورت دوم اين است كه , مجموع من حيث المجموع انتصاب شده باشند . علت بطلان اين صورت اين است كه هر يك از فقها را رايى خاص است , از اين رو نمى توان مجموع آنها را به منزله واحد تصور كرد .

صورت سوم اين است كه , جميع آنها يعنى هر فردى از افراد , به ولايت منصوب شده باشند . ليكن يك نفر از ميان آنها حق اعمال نظر داشته باشد . اين نيز باطل است , چون معيارى براى تعيين آن يك نفر وجود ندارد .