اين سه كار اصلى است كه ما بايد بررسى كنيم و ببينيم در دوران حيات امام سجاد ( ع ) كدام يك از اين سه كار در دست انجام بوده است دركنار اين سه كار , كارهاى ديگرى هم وجود دارد كه اينها كارهاى حاشيه اى يا ضمنى است . ازجمله اينكه گاهى اظهاراتى و حركاتى از خود امام يا از طرف ياران ايشان انجام بگيرد كه آن فضاى اختناق را تا حدودى باز كند .

ما مى بينيم در ماجراهاى متعددى كه ياران امام يا خود امام در مجامع ( البته آن وقت كه استحكام بيشترى پيدا كرده بودند ) به اظهاراتى دست ميزنند كه اين اظهارات فقط براى اين است كه آن فضاى مختنق را بشكند و يك هواى لطيفى در بين اين جو گرفته بوجود بيايد . اين يكى از كارهاى حاشيه اى است كه نمونه هايش را ياد آور خواهم شد .

يكى ديگر از كارهاى حاشيه اى , دست و پنجه نرم كردن هاى خفيفى با دستگاه هاى حكومتى يا وابستگان به آنها است , مثل قضايائى كه بين امام سجاد ( ع ) و عبدالملك بارها اتفاق افتاده است و مثل امورى كه بين حضرت با علماى منحرف وابسته به عبدالملك ( از قبيل محمد بن شهاب زهرى ) رخ داده وهمچنين بعضى از درگيرى هائى كه بين ياران ائمه وخلفاى گذشته است , كه اينها به منظور اين بوده كه مقدارى از آن جو گرفته را باز كنند . در مقالات بعدى با خواست خدا نسبت به جزئيات اينها بحث مى كنيم .

اگر كسى با همين مقدار كه من بيان كردم وارد شود در روايات اخلاقى , موعظه ها , نامه ها و ديگر رواياتى كه از زبان امام سجاد ( ع ) نقل