مى كنيم كه به جهت حركت ائمه و مقصود و مقصد آنها از اين مبارزه و تلاش و سيرى كه مى كردند , آشنا باشيم . در غير اين صورت كلماتى را كه ميگوئيم بد معنا خواهيم كرد : و حالا كه به آن آشنا شديم , كه تازه خود آن آشنايى هم به بركت بيانات خودشان هست , خواهيم ديد كه ما از كلمات ائمه ( ع ) چه استفاده هاى درستى در اين زمينه مى كنيم .

قبل از آنكه وارد بحث شويم , بايد نكته كوتاهى را ياد آورى كنيم , و آن اين كه امام ( ع ) چون در دوران اختناق زندگى مى كردند , و نمى توانستند مفاهيم مورد نظرشان را آشكار و صريح بيان كنند , از شيوه موعظه و دعا استفاده مى كردند . دعا مربوط به صحيفه سجاديه است كه آن را بعدا ذكر مى كنيم . و موعظه مربوط به بيانات و رواياتى است كه از آن حضرت نقل شده است . در غالب بيانات امام سجاد ( ع ) , يا شايد بتوان گفت در همه لحن كلام , لحن موعظه است . و در ضمن بيان موعظه و نصيحت , آنچه را كه قبلا اشاره كردم , امام بيان كرده اند و شما وقتى به اين بيانات نگاه كنيد , روش حكيمانه بسيار زير كانه اى را مشاهده مى كنيد كه امام در پيش گرفتند . و با آن روش ضمن اينكه به ظاهر دارند مردم را موعظه و نصيحت مى كنند , آنچه را كه مى خواهند در ذهن مردم جا بگيرد آن را به مردم القاء مى كنند و اين بهترين نحو انتقال و ايدئولوژى و افكار درست است .

در اينجا كلمات امام را كه در كتاب[ ( تحف العقول] ( نقل شده است , مورد بررسى قرار مى دهيم در اين مطالبى كه از امام سجاد عليه السلام نقل مى شود , ما چند نوع مطلب مشاهده مى كنيم كه به همين جهاتى كه ذكر شده اشاره مى كنند .

يك نوع آن بياناتى است كه خطاب به عامه مردم است و از خود بيان هم پيدا است , كه شنونده و خواننده اين بيان عده خاصى از نزديكان و