ما هنگامى كه اين داستان را مى شنويم بخوبى درك مى كنيم كه يك نفر از دوستان و اعضاى اين تشكيلات در داخل دستگاه ابن زياد حضور دارد و قضايا را ميداند و به زندان دسترسى دارد و اطلاع دارد كه براى زندانيها چه ترتيباتى و چه پيش بينيهائى شده و مى تواند خبر را با صداى تكبير به اهل بيت برساند و با اين شدت عمل كه بوجود آمده بود , چنين چيزهائى نيز ديده ميشد .

نمونه ديگر عبدالله بن عفيف ازدى كه مرد نابينائى است در همان مراحل اوليه ورود اسرا به كوفه از خود عكس العمل نشان مى دهد كه منجر به شهادتش ميشود . كه از اين قبيل افراد چه در شام و چه در كوفه پيدا مى شدند و هنگام برخورد با اسرا نسبت به آنها اظهار علاقه و ارادت مى كردند يا گريه مى كردند يا همديگر را ملامت مى كردند ( و چنين حوادثى در مجلس يزيد و در مجلس ابن زياد نيز پيش آمده است ) .

بنابراين با اين كه ارعاب شديدى در اثر اين جريان پيش آمده بود , اما آنچنان نبود كه بكلى نظام كار دوستان اهل بيت را از هم بپاشد و آنها را دچار پراكندگى و ضعف بنمايد , لكن بعد از گذشت مدتى حوادث ديگرى پيش آمد كه اين حوادث اختناق را بيشتر كرد . و از اينجا مى توانيم بفهميم , حديث ارتدالناس بعد الحسين مربوط به دوران آن حوادث يا پس از آن حوادث است و يا مربوط به فاصله هائى است كه در اين بين وجود داشته است .

در طول دوران اين چند سال قبل از آن كه آن حادثه مهم و

[١]اين داستان را ابن اثير در تاريخش ( الكامل ) نقل كرده است .