مى خواستند نمى رسيد . هنوز باغستان اهل بيت , كه با باغبانى ماهرانه امام سجاد ( ع ) آبيارى و تربيت مى شد , آن استحكام كافى را بدست نياورده بود نهال هاى نورسى در اين باغستان بودند كه تاب تحمل طوفانهاى سخت را نداشتند . همانطور كه در اوائل اين بحث اشاره كردم , در پيرامون امام سجاد ( ع ) عده بسيار كمى از علاقمندان و شيعيان و مؤمنان به اهل بيت بودند , و در آن دوران , ممكن نبود كه اين عده قليل را كه مهمترين بار مسئوليت اداره تشكيلات تشيع را بر دوش داشتند دم چك دشمن داد و اينها را به نابودى تهديد كرد .

اگر بخواهيم تشبيه كنيم , بايستى اين دوران امام سجاد را تشبيه كنيم به دوران آغازين دعوت پيامبر ( ص ) در مكه , يعنى آن چند سال اول كه حتى دعوت , علنى هم نبود . شايد بشود دوران امام باقر ( ع ) را به دوران دوم مكه دوران علنى شدن دعوت تشبيه كرد و دورانهاى پس از آن را به دوران هاى بعدى دعوت . از اين رو تعرض , صحيح انجام نمى گرفت .

مطمئنا اگر آن برخوردهاى تندى كه ما در بعضى از كلمات امام صادق و امام كاظم و امام هشتم ( ع ) ملاحظه مى كنيم , از امام سجاد ( ع ) سر مى زد , عبدالملك مروان كه در اوج قدرت خود بود به آسانى مى توانست بساط تعليمات اهل بيت را برچيند و مجددا كار از سر شروع شود و اين عمل عاقلانه و توأم با جز مى نبود . لكن با اين حال , در لابلاى كلمات امام سجاد ( ع ) كه احتمالا مربوط به اواخر زندگى و دوران طولانى امامت اين بزرگوار هم مى باشد , اشاره ها يا جلوه هائى از تعرض با دستگاه خلافت مشاهده ميشود [١]

[١]همين جا اشاره كنم كه آنچه ما در اينجا بحث مى كنيم , غير از آن برخورد تعرض آميز نخستين امام سجاد ( ع ) با يزيد و دستگاه خلافت آل ابوسفيان است كه آن بحث ديگرى دارد و قبلا راجع به آن بحث كرده ام .