حق بدين وجه صفت قول است از آن حيث كه مخبر عنه مطابق اوست خلاصه اينكه اطلاق حق بنابر وجه اول بايد از جهت خبر باشد نه از جهت مخبر عنه پس اينكه فارابى گفت و الاول تعالى حق من جهه المخبر عنه به معنى حقيقى حق بر اين وجه نيست , جز اينكه چون در صورت مطابق مخبر عنه با خبر يعنى قول آن خبر حق است , بر مخبر عنه نيز حق اطلاق شده است .

بيان : ( حق من جهه انه لا سبيل للبطلان اليه ) عدم تطرق بطلان بذات بارى تعالى از اين رو است كه صمد حق است يعنى واجب الوجود بالذات و صرف هستى است لذا ماهيت كه حكايت از فقر و ندارى و بطلان مى كند , در حق على الاطلاق راه ندارد و به اين لطيفه سقراط در گفتارش اشارت دارد كه قفطى در تاريخ الحكماء آورده است : قال له رجل ما مائيه الرب ؟ فقال القول فيما لا يحاط به جهل , و ما سوايش كه فقر نورى و امكان وجودى دارند روابط صرف و شئون و تطورات حق محض و واجب به او و قائم به اويند .

([ هو باطن لانه شديد الظهور ]) كلامى رفيع است كه علت باطن بودن او شدت ظهور اوست كه الشى ء اذا جاوز حده انعكس الى ضده , وفى دعاء الاحتجاب عن مولانا اميرالمؤمنين عليه السلام عن رسول الله صلى الله عليه و آله :

اللهم انى اسئلك يا من احتجب بشعاع نوره عن نواظر خلقه . [١]

[١]بحار , ج ١٩ , ص ١٨٣ ط كمپانى .