فرهنگ قرآن - امامی، عبد‌النبی - الصفحة ٦٦٦ - 3 موعظه در تفاسیر

در فرهنگ لغات فرموده: وعظ، مصدر است به معنای پند و اندرز، و عظة، آنچه است که با آن پند دهند، جمع آن، وعّاظ است، و وعّاظ؛ یعنی بسیار پند و اندرزدهنده، و موعظه؛ یعنی پند و اندرز که واعظ گوید؛ جمع آن، مواعظ است، و اتّعاظ؛ یعنی پند گرفتن و اندرز پذیرفتن. [١]
در فرهنگ عمید فرموده: موعظه (به فتح میم و کسر عین)؛ یعنی پند و اندرز، و کلام واعظ؛ مواعظ جمع آن است، و اتعاظ (به کسر همزه و تای مشدد)؛ یعنی پند گرفتن، پند پذیرفتن، و وعظ (به فتح واو)؛ یعنی پند دادن، نصیحت کردن، پند و اندرز، و وعاظ (به ضم واو و تشدید عین)، جمع واعظ است، و واعظ؛ یعنی وعظکننده، پنددهنده، اندرزدهنده؛ وعاظ، جمع آن است. [٢] ٣. موعظه در تفاسیر

شیخ طایفه، ابو جعفر، محمّد بن حسن بن علی بن حسن طوسی قدّس سرّه در تفسیر تبیان فی قوله تعالی: «فَجَعَلْناها نَکالًا لِما بَیْنَ یَدَیْها وَ ما خَلْفَها وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِینَ» [٣]، تفسیر فرموده: ضمیر در قوله: «فَجَعَلْناها»، احتمال دارد که راجع باشد به عقوبت، یا راجع باشد به بوزینه، یا راجع باشد به ماهی‌ها، یا به آن قریه‌ای که اهل آن تجاوز به حکم الهی کردند، یا راجع باشد به امتی که تجاوز کردند و آنها اهل ایله بودند، و ایله، نام قریه‌ای است که در کنار دریا واقع است، و این قول اخیر؛ یعنی اهل ایله بودن آن عذاب‌دیدگان، از ابی جعفر، امام باقر علیه السّلام روایت شده، و قوله: «نَکالًا»، که ابن عباس گفته: «عقوبة»، و قوله: «لِما بَیْنَ یَدَیْها وَ ما خَلْفَها»، عکرمه از ابن عباس روایت کرده که اراده نموده آنچه را پیش رو و پشت آن بود از قرا، ضحاک از ابن عباس روایت کرده که مراد از «لِما بَیْنَ یَدَیْها»، یعنی: از بعد از آنها از امم، و «ما خَلْفَها»، کسانی که با آنها بودند و باقی ماندند، و سدی گفته: «لِما بَیْنَ یَدَیْها»، از

---

[١]. ملخص المنجد و منتهی الأرب، ص ٩٦٦.
[٢]. فرهنگ عمید، ص ١١٥٣، ٨٧، ١٢٣٤، ١٢١٩.
[٣]. بقره/ ٦٦.