شیخ طایفه طوسی قدّس سرّه در تفسیر تبیان فی قوله تعالی: «وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ کُلَّما رُزِقُوا مِنْها مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قالُوا هذَا الَّذِی رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً وَ لَهُمْ فِیها أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فِیها خالِدُونَ» [١]، فرموده:
«بشارة»، عبارت است از خبر دادن به آنچه مخبر به را مسرور می‌سازد آن‌گاه که پیش‌گیرنده بر هر خبری جز خود باشد؛ برای این‌که دومی بشارت نامیده نمی‌شود؛ و گفته شده: خبر دادن به آنچه غم‌آور است هم بشارت نامیده می‌شود؛ چنان‌که خدای تعالی فرمود: «فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِیمٍ»،* و سزاوار است که این بشارت بر سبیل مجاز باشد، و آن از «بشره» که ظاهر پوست است، گرفته می‌شود؛ چون با اوّلین خبر که به او می‌رسد، ظاهر پوستش تغییر می‌کند. فضل گفته: «جنّة»، به هر بستانی گفته می‌شود که در آن نخل است ولو این‌که درختی غیر از آن در آن نباشد، و اگر درخت انگور بود، به آن فردوس گفته می‌شود، خواه در آن، درخت غیر انگور باشد یا نباشد. «مِنْ ثَمَرَةٍ»، «من» زایده بوده و به معنای «کلما رزقوا ثمرة» است، و «مِنْها»؛ یعنی من الجنات؛ یعنی درختان آن، و تقدیر آن، «کلما رزقوا من اشجار البساتین الّتی اعدها اللّه للمؤمنین» است، و رمانی گفته: «من» به معنای تبعیض است؛ چون در هر وقت برخی از میوه‌ها به آنان روزی می‌شود، و جایز است که به معنای تبیین صفت باشد، و آن، رزق را که از هر جنس هست، بیان می‌کند، و قوله: «هذَا الَّذِی رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ»، از ابن عباس، ابن مسعود و جماعتی از صحابه روایت شده که آن، «الّذی رزقنا فی الدنیا» است، و «رزق»، عبارت از آن چیزی است که انتفاع از آن بر وجهی صحیح باشد که احدی از آن منع نکند، و مفضل گفته: آن، مخصوص اقوات؛ یعنی چیزهایی است که انسان می‌خورد، و اقوال دیگری هم گفته‌اند که قوی‌ترین آنها، قول ابن عباس است که «هذا الذی رزقنا فی الدنیا»؛ زیرا فرمود: «کُلَّما رُزِقُوا مِنْها مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قالُوا هذَا الَّذِی رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ». پس آن

[١]. بقره/ ٢٥.