فرهنگ قرآن - امامی، عبد‌النبی - الصفحة ٦١١ - 4 کظم غیظ در تفاسیر روایی

شکم ماهی خواند، درحالی‌که محبوس بود و سینه‌اش مملو از غم و اندوه: «إِذْ نادی وَ هُوَ مَکْظُومٌ.»
درباره مکظوم فرموده: به‌هرحال، «مَکْظُومٌ» از ماده کظم (بر وزن هضم)، به معنای گلوگاه است و «کظم سقاء»، به معنای بستن دهان مشک است بعد از پر شدن؛ به همین مناسبت به کسانی که بسیار خشمگین یا غمناک می‌شوند، و خویشتن‌داری می‌کنند، کاظم گفته می‌شود، و باز به همین مناسبت، این واژه در معنای «حبس» نیز به کار رفته، بنابراین «مَکْظُومٌ» در آیه فوق، دو معنا می‌تواند داشته باشد؛ مملو بودن از خشم و اندوه، و یا محبوس بودن در شکم ماهی، ولی معنای اول، چنان‌که گفتیم، مناسب‌تر است. [١] ٤. کظم غیظ در تفاسیر روایی‌

علّامه سید هاشم حسینی بحرانی قدّس سرّه در تفسیر برهان، و علّامه شیخ عبد علی بن جمعه عروسی حویزی رحمه اللّه در تفسیر نور الثقلین، و علّامه شیخ جلال الدین سیوطی رضی اللّه عنه در تفسیر در المنثور، روایاتی را در ذیل هریک از آیات منتخب کظم غیظ، نقل کرده‌اند که در این‌جا پس از ذکر هر آیه، به نقل جمله‌ای از آنها می‌پردازیم.
فی قوله تعالی: «ها أَنْتُمْ أُولاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَ لا یُحِبُّونَکُمْ وَ تُؤْمِنُونَ بِالْکِتابِ کُلِّهِ وَ إِذا لَقُوکُمْ قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلَوْا عَضُّوا عَلَیْکُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَیْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَیْظِکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ» [٢]، روایاتی نقل نموده‌اند، از جمله:
الف- علی بن ابراهیم فی قوله تعالی: «عَضُّوا عَلَیْکُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَیْظِ»، فرموده:
«اطراف الأصابع.»؛ یعنی سر انگشتان. [٣]
ب- ابن اسحاق، ابن جریر و ابن منذر درباره قوله: «وَ تُؤْمِنُونَ بِالْکِتابِ کُلِّهِ»، از ابن عباس اخراج نمودند: «ای بکتابکم و کتابهم و بما مضی من الکتب قبل ذلک و هم یکفرون بکتابکم،

---

[١]. تفسیر نمونه، ج ٢٤، ص ٤٢١- ٤٢٠، به اختصار.
[٢]. آل عمران/ ١١٩.
[٣]. برهان، ج ١، ص ١٩٢- نور الثقلین، ج ١، ص ٣٨٤، حدیث ٣٣٦.