زلال نگاه - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٩ - ب) تشخيص صحيح و دقيق حق و باطل

پس اگر باطل با حق مخلوط نمي‌شد، بر طالبان حق پوشيده نمي‌ماند و اگر حق از باطل جدا و خالص مي‌گشت، زبان دشمنان قطع مي‌گرديد؛ اما قسمتي از حق و قسمتي از باطل را مي‌گيرند و به‌هم مي‌آميزند؛ آنجاست كه شيطان بر دوستان خود چيره مي‌گردد، و تنها آنان كه مشمول لطف و رحمت پروردگارند نجات خواهند يافت.[١]

درنتيجه، در هرجا فتنه‌اي رخ مي‌دهد، شاهد در‌هم تنیده شدن مسائل، ايجاد ابهام‌ها و درهم آميختن حق و باطل خواهيم بود. دراين‌صورت، تشخیص راه صحیح از غیرصحیح دشوار خواهد شد و حتي ممكن است افراد هوشیار و زیرک هم فریب خورند. اگر وضع همين‌گونه پيش رود، امکان دارد كار بدانجا كشيده شود كه عده‌ای را به فساد ‌کشاند، خون‌ها ریخته شود و ظلم‌ها بشود، و كسانی بدون آنكه بخواهند به این سمت کشیده ‌شوند؛ اما اگر عوامل ايجاد فتنه در جامعه، از قبل مشخص باشد، افراد بصير در دام آن فتنه گرفتار نخواهند شد. در اين فرمايش علي علیه السلام ، دو عامل را منشأ پيدايش فتنه دانسته‌اند كه توجه بدانها زمينة آگاهي و بصيرت را فراهم مي‌سازد. عامل شناختی و عامل احساسی ـ عاطفی، دو عاملي هستند كه حضرت توجه خاصي به آنها کرده‌اند. در توضيح اين مطلب بايد يادآور شويم كه کارهای اختیاری انسان از دو عامل سرچشمه می‌گیرند؛ يعني انسان باید به امور مختلف شناخت پيدا كند تا بتواند يكي را انتخاب كند. علاوه بر دانستن، بايد