الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٠ - اسم فاعل

چون بين دو « ياء » التقاء ساكنين شد « ياء » اوّل را نيز حذف نموديم « ترين » شد و پس از الحاق « نون » تأكيد ثقيله چون اجتماع سه « نون » گرديد « نون » اعرابى را حذف كرده التقاء ساكنين شد بين « ياء » و « نون » اوّل از « نون » تأكيد لذا « ياء » را كسره داده بصورت « ترينّ » درآمد.

و يفتح معهما آخر الفعل: ضمير در « معهما » به نون تأكيد ثقيله و خفيفه برمى‌گردد.

اذا كان فعل الواحد: ضمير در « كان » به « الفعل » برمى‌گردد.

و يضمّ اذا كان فعل جماعة الذكور: ضمير نائب فاعلى در « يضمّ » به آخر فعل برمى‌گردد و ضمير در « كان » به « الفعل » عود مى‌كند.

و يكسر اذا كان فعل الواحدة المخاطبة: ضمير نائب فاعلى در « يكسر » به آخر فعل برمى‌گردد و ضمير در « كان » به « الفعل » راجع است.

متن: و امّا اسم الفاعل و المفعول من الثّلاثى المجرّد فالاكثر ان يجيئ اسم الفاعل منه على فاعل، تقول:

ناصر، ناصران، ناصرون، ناصرة، ناصرتان، ناصرات، نواصر.

ترجمه:

اسم فاعل‌

امّا اسم فاعل و مفعول از ثلاثى مجرّد، پس غالبا اسم فاعل از آن بر وزن فاعل مى‌آيد چنانچه مى‌گوئى:

ناصر: يكمرد يارى‌كننده‌

ناصران: دو مرد يارى‌كننده‌

ناصرون: مردان يارى‌كننده‌

ناصرة: يكزن يارى‌كننده‌

ناصرتان: دو زن يارى‌كننده‌

ناصرات و نواصر: زنان يارى‌كننده.