الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤ - مقصود از اقسام مذكور

اذا كان عين فعله او لامه: ضمير در « فعله » و « لامه » به ماضى برمى‌گردد.

و هى ستّة: ضمير « هى » به حروف حلق برمى‌گردد.

شاذّ: يعنى بر خلاف قاعده.

متن: و ان كان ماضيه على « فعل » مكسور العين فمضارعه على « يفعل » بفتح العين نحو: علم، يعلم الّا ما شذّ من نحو: حسب، يحسب و اخواته.

و ان كان ماضيه على « فعل » مضموم العين فمضارعه على « يفعل » بضمّ العين نحو: حسن، يحسن.

ترجمه:

و اگر ماضى مضارع بر وزن « فعل » بكسر عين باشد پس مضارعش بر وزن « يفعل » مفتوح العين مى‌آيد مانند:

علم، يعلم (دانست، ميداند).

مگر بطور ندرت كه مضارع ماضى يادشده بر اين وزن نمى‌آيد مانند:

حسب، يحسب (حساب كرد، حساب مى‌كند).

و نيز مانند نظائر و امثال آن.

و اگر ماضى مضارع بر وزن « فعل » بضمّ عين باشد پس مضارعش بر وزن « يفعل » مضموم العين مى‌آيد مانند:

حسن، يحسن (نيكو بود، نيكو مى‌باشد).