الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢ - فصل در بيان امثله تصريف اين افعال

فالهمزة للمتكلّم وحده و النّون له اذا كان معه غيره و التّاء للمخاطب مفردا او مثنّى او مجموعا مذكّرا كان او مؤنّثا و للغايبة المفردة و لمثنّاها و الياء للغايب المذكّر مفردا او مثنّى او مجموعا و لجمع المؤنّث الغايبة.

و هذا يصلح للحال و الاستقبال، تقول:

يفعل الآن و يسمّى حالا و حاضرا و يفعل غدا و يسمّى مستقبلا.

فاذا ادخلت عليه السّين او سوف، فقلت، سيفعل او سوف يفعل اختصّ بزمان الاستقبال، فاذا ادخلت عليه اللّام المفتوحة اختصّ بزمان الحال كقولك « ليفعل » و فى التّنزيل: انّى ليحزنني ان تذهبوا به.

ترجمه:

امّا فعل مضارع، پس آن فعلى است كه در اوّلش يكى از حروف زائده چهارگانه باشد و آنها عبارتند از:

همزه و نون و ياء و تاء كه جمع مى‌كند اينها را كلمات:

انيت يا اتين يا نأتى.

پس « همزه » براى متكلّم وحده و « نون » براى متكلّم زمانيكه با او غيرش بوده مى‌باشد و « تاء » براى مخاطب است چه مفرد بوده و چه تثنيه و چه جمع باشد، مذكّر بوده يا مؤنّث باشد.

و نيز براى مفرد مؤنّث غايب و تثنيه مؤنّث مى‌آيد.

و « ياء » براى مذكّر است چه مفرد و چه تثنيه و چه جمع باشد و همچنين براى جمع مؤنّث غائب نيز مى‌آيد.

و اينفعل (مضارع) براى زمان حال و استقبال هردو صلاحيّت دارد چنانچه مى‌گوئى:

يفعل الآن (بجاى مى‌آورد در زمان حال) كه در اينصورت حال و حاضر ناميده مى‌شود.

و يفعل غدا (بجاى مى‌آورد در زمان آينده) كه در اينصورت‌