الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠ - مقصود از اقسام مذكور

مقصود از اقسام مذكور

فعل ثلاثى (سه‌حرفى) آنستكه حروف اصلى آن سه تا باشد حال اگر غير از اين سه حرف اصلى حرف يا حروف زائدى نداشت بآن ثلاثى مجرّد گفته و در صورتيكه غير از حروف اصلى داراى يك يا بيش از يك حرف زائد باشد بآن ثلاثى مزيد فيه گويند.

فعل ثلاثى مجرّد مانند: نصر، ينصر.

فعل ثلاثى مزيد مثل: اكرم، يكرم زيرا « اكرم » در اصل « كرم » بود يعنى ثلاثى مجرّد محسوب مى‌شد سپس آنرا بيكى از ابواب ثلاثى مزيد يعنى باب افعال برده يك حرف زائد يعنى همزه باوّلش افزوديم.

فعل رباعى (چهارحرفى) آنستكه حروف اصلى آن چهارتا باشد حال اگر غير از اين چهارحرف اصلى حرف يا حروفى زائد نداشت بآن رباعى مجرّد گفته و در صورتيكه غير از حروف اصلى داراى يك يا بيش از يكحرف زائد باشد بآن رباعى مزيد فيه گويند.

فعل رباعى مجرّد مانند: دحرج، يدحرج.

فعل رباعى مزيد مثل: تدحرج، يتدحرج زيرا « تدحرج » در اصل « دحرج » بود يعنى رباعى مجرّد محسوب مى‌شد سپس آنرا بيكى از ابواب رباعى مزيد يعنى باب تفعلل برده بآن يكحرف يعنى تاء افزوديم.

فعل سالم آنستكه هيچيك از حروف اصلى آن حرف علّه و همزه نبوده و در ضمن مشدّد نيز نباشد.

ولى فعل غير سالم آنستكه يكى از حروف اصليش حرف علّه و يا همزه بوده و يا داراى تشديد باشد.

فعل ثلاثى مجرّد سالم مانند: نصر، ينصر.

فعل ثلاثى مجرّد غير سالم مثل: قال، يقول يا امر، يأمر و يا مدّ،