جواهر الفرایض در ارث (ترجمه)
(١)
پيشگفتار
٦٥ ص
(٢)
نام رساله
٦٥ ص
(٣)
شروح رساله
٦٧ ص
(٤)
نسخههاى خطى
٦٨ ص
(٥)
جواهر الفرائض
٦٩ ص
(٦)
قسم نخست
٦٩ ص
(٧)
فن نخست در شناخت مراتب وارثان و سهم آنها و احكام آنها
٦٩ ص
(٨)
باب نخست، از فن نخست، از قسم نخست در بيان مراتب وارثان و ترتيب آنها
٦٩ ص
(٩)
فصل در نسبها و مراتب آنها
٧٠ ص
(١٠)
فصل در اسباب و انواع آن
٧٣ ص
(١١)
فصل در موانع ارث
٧٧ ص
(١٢)
باب دوم تفصيل سهام و چگونگى تقسيم كردن
٧٨ ص
(١٣)
فصل مقدار فروض / سهام قرآنى
٧٨ ص
(١٤)
فصل
٨٠ ص
(١٥)
فصل
٩٠ ص
(١٦)
ارث جنين
٩٠ ص
(١٧)
ارث خنثا
٩٠ ص
(١٨)
ارث انسان دو سر
٩٢ ص
(١٩)
ارث فرزند زن لعان شده و زنا زاده
٩٢ ص
(٢٠)
حكم انسان پيدا شده و انسان مشكوك
٩٢ ص
(٢١)
فصل
٩٣ ص
(٢٢)
حبوه و طعمه
٩٤ ص
(٢٣)
وارث گمشده
٩٥ ص
(٢٤)
فصل در غرق شدگان و زير آوار ماندگان
٩٦ ص
(٢٥)
فن دوم از قسم نخست احكام وصيتها و اقرارهاى مربوط به ارث
١٠١ ص
(٢٦)
باب نخست وصيتها
١٠١ ص
(٢٧)
باب دوم اقرارها
١٠٣ ص
(٢٨)
فصل
١٠٣ ص
(٢٩)
فصل
١٠٤ ص
(٣٠)
قسمت دوم در چگونگى تحصيص تقسيم ارث با مراعات تصحيح سهام
١٠٦ ص
(٣١)
قاعده
١٠٦ ص
(٣٢)
مقدمه
١٠٧ ص
(٣٣)
تتمه مقدمه پيرامون كيفيت بدست آوردن نسبتهاى چهارگانه فوق
١٠٧ ص
(٣٤)
فصل درباره كيفيت به دست آوردن كوچكترين مخرج مشترك ميان دو عدد مختلف
١٠٨ ص
(٣٥)
فصل كيفيت به دست آوردن كوچكترين مخرج مشترك ميان سه عدد يا بيشتر
١٠٩ ص
(٣٦)
فصل پيرامون اقسام عدد
١١٠ ص
(٣٧)
باب نخست درچگونگى تقسيم تركه بر ورثه باسهام صحيح
١٢١ ص
(٣٨)
فصل
١٢٧ ص
(٣٩)
فصل
١٣٤ ص
(٤٠)
فصل
١٣٨ ص
(٤١)
باب دوم در مناسخات
١٣٨ ص
(٤٢)
باب سوم درنمونههايى از تقسيم تركههاى زير آوارماندگان وكسانى كه درحكم ايشان هستند
١٤٣ ص
(٤٣)
باب چهارم درنمونه هايى از اقرارها
١٤٩ ص
(٤٤)
باب پنجم دراستخراج وصيتهاى مبهم و ذكر نمونههايى از آن
١٥٠ ص
(٤٥)
فصل
١٥٥ ص
(٤٦)
تمرين
١٥٧ ص

جواهر الفرایض در ارث (ترجمه) - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٨٢ - فصل

در اين صورت- طبق مبنايى كه در طبقه دوم نيز «ردّ» را جايز مى‌داند- مقدار زايد


ب) زيادت سهام بر تركه: بسان اين كه از ميت دو دختر و شوهر و پدر و مادر به جا مانده باشد كه سهم دو دختر، دو سوم، سهم شوهر، يك چهارم، سهم پدر و مادر دو ششم (/ ٣) است و در اين صورت مجموع سهام بيشتر از مجموع تركه است:

مجموع سهام/ ١٢/ ٤+ ٣+ ٨/ (پدر و مادر) ٣+ (شوهر) ٤+ (دو دختر) ٣

اين حالت به جهت زيادت سهام و نقصان تركه «عول» [يعنى عول فريضه‌] ناميده مى‌شود زيرا عول در لغت به معناى زيادت و نقصان و خروج از حدّ اعتدال است. در اين حالت در چگونگى حلّ مشكل ميان اماميّه و ديگران اختلاف است غير اهل بيت عليهم السلام مى‌گويند: در صورت زيادت سهام بر تركه، نقص بر همه وارثان وارد مى‌شود همان طور كه اگر ميت ديونى داشته باشد، ديون بر همه تركه تقسيم مى‌شود.

براساس اين ديدگاه در مثال ياد شده مجموع تركه (مخرج كسر) تا مقدار مجموع سهام (صورت كسر) بالا برده مى‌شود و مال بر اساس ١٥ تقسيم مى‌شود، در نتيجه سهم دو دختر از ١٢ به ١٥ تقليل پيدا مى‌كند و از ٣ به حدود ٢ تنزّل پيدا مى‌كند، همچنين سهم شوهر از ١٢ به ١٥ تقليل پيدا مى‌كند و از ٤ به ٥ تنزّل مى‌يابد، و سهم هريك از پدر و مادر از ١٢ به ١٥ تقليل مى‌يابد و مجموع آن دو از ١٢ به ١٥ تقليل پيدا مى‌كند و مجموع آن دو از ٣ به ٤ تنزّل پيدا مى‌كند.

اما بر اساس مذهب اهل بيت (ع) نقص بر خصوص دختر، دختران، خواهر و خواهران وارد مى‌شود و بر پدر و مادر و زوجين نقص وارد نمى‌شود، و سبب آن هم اين است كه:

فرائض بر دو قسم است:

نخست: فرائضى كه در قرآن براى آن دو فرض قرارداده شده است، به گونه‌اى كه اگر از سهم اعلى تنزّل كند، سهم ادنى به وى تعلّق مى‌گيرد و هيچ گونه تغيير ديگرى در آن راه ندارد اين فرائض عبارت است از:

١. فريضه شوهر: سهم وى در صورتى كه ميت (زوجه) بچه نداشته باشد، يك دوم و در صورتى كه بچه داشته باشد، يك چهارم است.

٢. فريضه زوجه: سهم وى در صورتى كه ميت (شوهر) بچه نداشته باشد، يك چهارم و در صورتى كه بچه داشته باشد، يك هشتم است.

٣. مادر: سهم وى در صورتى كه ميت فرزند و إخوه [خواهر و برادر] نداشته باشد، يك سوم و در صورت وجود حاجب يك ششم است.