جواهر الفرایض در ارث (ترجمه) - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٧٤ - فصل در اسباب و انواع آن

اصحاب‌[١] گفته‌اند: عقد باطل است و زن از شوهر خود ارث نمى‌برد كه اين سخن جاى بحث دارد.

اگر مرد بيمار همسر خود را طلاق بدهد، زن تا يك سال از وى ارث مى‌برد مگر شوهر بهبودى يابد [و به علت ديگرى غير از آن بيمارى كه طلاق در آن واقع شده بميرد] يا زن ازدواج مجدّد نمايد.

مرد از زن مادامى كه در عده طلاق رجعى است ارث مى‌برد.

بنابر ديدگاه درست، مرد و زنى كه ازدواج موقّت كرده‌اند، هر چند شرط توارث كرده باشند، از يكديگر ارث نمى‌برند. (بنا بر نظر مشهور در ازدواج موقّت زن و شوهر بدون شرط توارث از يكديگر ارث نمى‌برند. و در ثبوت توارث در صورت شرط آن در عقد، اختلاف است. [جواهر ٣٠/ ١٩٠- ١٩٣])

وَلاء:

بر خلاف زوجيّت كه با همه طبقات ارث جمع مى‌شد، ولاء مترتّب بر سه طبقه مذكور در باب نسب مى‌باشد و بسان طبقه چهارمى است كه در صورت نبود سه طبقه قبل نوبت به آن مى‌رسد. ولاء داراى اقسامى است:

قسم نخست: ولاء عتق: آزاد كننده برده در صورت وجود شرايط زير از او ارث مى‌برد:

١. برده را مجانى و تبرّعاً آزاد كرده باشد.

٢. از جنايت برده تبرّى نكرده باشد.

در صورت وجود دو شرط بالا و در صورتى كه آزاد كننده مرد باشد ارث بَرده و ارث‌

[١] از آن جمله است: شيخ صدوق در مقنع، ص ٣٥٨ و شيخ طوسى در ايجاز، ص ٢٧٦ و همين رأى را برگزيده‌اند: ابن زهره در غنيه، ص ٣٣١ ابن ادريس در سرائر، ج ٣، ص ٢٨٣ محقق حلّى در شرايع، ج ٤، ص ٨٣٥ علامه حلّى در قواعد، ج ٢، ص ١٧٨ تحرير، ج ٢، ص ١٦٨ همچنين شهيد اوّل و شهيد ثانى در لمعه، ص ٢٤٨، و مسالك، ج ١٣، ص ١٧٧ همين ديدگاه را برگزيده‌اند. صاحب جواهر در ج ٣٩، ص ١٩٦ نيز همين ديدگاه را انتخاب كرده است.