جواهر الفرایض در ارث (ترجمه) - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٧١ - فصل در نسبها و مراتب آنها
قابل توجه است كه نزديكتر به ميت از هر گروه، مانع دورتر از همان گروه مىشود، نه دورتر از گروه ديگر[١]. [به عنوان مثال اگر پدر بزرگ و مادر بزرگ باشند ولى خواهر و برادر نباشند بلكه فرزند خواهر و فرزند برادر وجود داشته باشد، پدر بزرگ و مادر بزرگ مانع ارث بردن فرزندان خواهر و برادر نمىشوند، چون از دو گروه جدا هستند بله در هر گروه نزديكتر به ميت مانع دورتر مىشود]. اين طبقه، طبقه كلالهها مىباشد[٢].
طبقه سوم: در اين طبقه يك گروه وارث وجود دارد ليكن خود داراى درجاتى است:
درجه نخست: عموها و عمهها و خالهها و دايىهاى ميّت و فرزندانشان به شرط ياد شده [/ الأقرب يمنع الأبعد] جانشين آنها مىشوند و تنها يك صورت از آن قاعده استثنا
[١] همين قانون به نظر مشهور فقيهان در طبقه نخست نيز وجود دارد يعنى فرزندان فرزندان، جانشين پدران خود مىشوند، چه پدر و مادر ميت وجود داشته باشند و چه وجود نداشته باشند برخلاف مرحوم صدوق (ره) كه شرط ارث بردن فرزندانِ فرزندان را نبودن پدر و مادر ميت مىداند نگاه كن به شرح لمعه، ج ٨، ص ١٠٢- ١٠٣ [مترجم].
[٢] در مفردات راغب، ص ٤٣٧ آمده است: «كلاله اسم براى وارثان غير از فرزند و پدر است» ابن عباس گفته است: «كلاله اسم براى وارثان غير از پدر است». و قطرب گفته: «كلاله اسم براى وارثان غير از پدر و مادر و برادر است» كه حرف درستى نيست. ابن اثير در نهايه، ج ٤، ص ١٩٧ گفته است: «كلاله در موردى است كه شخص بميرد و پدر و فرزندى كه از او ارث ببرند، نداشته باشد. اصل آن از ماده «تكلّله النسب» به معناى نسب او را احاطه كرد، مىباشد».
شهيد ثانى در شرح لمعه، ج ٨، ص ٦٩- بسان مجمع البحرين، ج ٥، ص ٤٦٤- مىگويد:
«به خواهران و برادران، كلاله مىگويند، واين لفظ يا از ماده «كَلّ» به معناى سنگينى است زيرا خواهران و برادران ميت بر دوش مرد (شوهر مادر ميّت) سنگينى مىكنند و مجبور است هزينه آنها را بپردازد، بدون اين كه فرزندان وى باشند كه خود فرزند بودن موجب اقبال نفس براى قيام به مصالح آنها مىشود در حالى كه اين خواهران و برادران، فرزند اين مرد نمىباشند لذا «كَلّ» بر او هستند.
يا از ماده «إكليل» [/ تاج] است. و «إكليل» عبارت از يك چيزى شبيه دستار مىباشد كه به جواهرات تزيين مىشود و دور سر بسته مىشود و احاطه برسر دارد، و اين خواهران و برادران را از آن جهت كه احاطه بر مرد دارند، كلاله مىگويند.
خلاصه: كلاله اسم وارث [ارث گيرنده] و مورّث [ارث دهنده] است در صورتى كه ميان آن دو نسبت پسرى و پدرى نباشد.