تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٥ - آيا خدا كسى را سنگدل مىكند؟

وَ بِما كانُوا يَكْذِبُونَ‌:

" بخاطر پيمان شكنى و دروغشان خداوند نفاق را در دلهاى آنها قرار داد"- و نظير اين تعبيرات در قرآن فراوان است.

روشن است كه اين آثار سوء كه از عمل خود انسان سرچشمه ميگيرد هيچگونه منافاتى با روح اختيار و آزادى اراده ندارد، زيرا مقدمات آن بوسيله خود آنان فراهم شده است و آگاهانه در اين وادى گام نهاده‌اند و اينها محصولات قهرى اعمال خود آنها است و اين درست به آن مى‌ماند كه كسى از روى عمد مشروبات الكلى بخورد و بهنگامى كه مست شد دست بجناياتى بزند، درست است كه در حال مستى از خود اختيارى ندارد ولى چون آگاهانه مقدمات آن را فراهم ساخته و مى‌دانسته كه در حال مستى ممكن است چنين اعمالى از او سرزند مسئول اعمال خود خواهد بود، آيا اگر در اينجا گفته شود چون آنها شراب خوردند ما عقلشان را گرفتيم و آنها را بر اثر اعمالشان بجنايات افكنديم، آيا اين تعبير اشكالى دارد و يا مفهومش جبر است؟

خلاصه اينكه: تمام هدايتها و ضلالتها و مانند آن كه در قرآن بخداوند نسبت داده شده است حتما بخاطر مقدمات و اعمالى است كه قبلا از بندگان سرزده است و به دنبال آن استحقاق هدايت و يا ضلالت پيدا كرده‌اند، و گر نه هيچگاه عدالت و حكمت خدا اجازه نخواهد داد كه بدون جهت يكى را به راه راست هدايت كنند و ديگرى را در گمراهى سرگردان سازند [١]

[١] در جلد اول تفسير نمونه صفحه ٥١ نيز در اين باره توضيحات ديگرى داديم.