من تذکراتى دارم که باید به شما آقایان عرض کنم. ما باید آینده را در نظر بگیریم و این گونه فکر نکنیم که وضع فعلى‌مان بگذرد، آینده هر چه باشد، باشد. ما مکلفیم تا علاوه بر این که وضع فعلى را حفظ کنیم، نگهبان آینده نظام و اسلام باشیم. ما باید پایه گذار خوب آینده باشیم. از موضوعاتى که باید در فکر آینده‌اش باشیم، وضع روحانیت است، وضع درسى روحانیت است. در مورد وضع درسى آنچه پرسیدم، گفته‌اند خوب است. البته خوب داریم تا خوب، یک موقعى خوب است که صاحب جواهر و شیخ مرتضى تربیت مى‌شود و یک موقعى خوب است که ماها به وجود مى‌آییم، بین این دو خیلى فاصله است. براى این که افرادى مثل صاحب جواهر تربیت شود باید دسته بسیارى ممحض بر تحصیل شوند، خود را مهیا کنند تا فقه را به صورت قدیم تحصیل نمایند.

وقتى تشریفات زیاد شد محتوا کنار مى‌رود

مسأله دیگر، مسأله تشریفات حوزه‌هاى روحانیت است که دارد زیاد مى‌شود. وقتى تشریفات زیاد شد، محتوا کنار مى‌رود. وقتى ساختمان‌ها و ماشین‌ها و دم و دستگاه‌ها زیاد شد، موجب مى‌شود بنیه فقهى اسلام صدمه ببیند، یعنى با این بساطهانمى‌شود شیخ مرتضى و صاحب جواهر تحویل جامعه داد. این موجب نگرانى است و واقعاً نمى‌دانم با این وضع چه کنم. این تشریفات اسباب آن مى‌شود که روحانیت شکست بخورد. زندگى صاحب جواهر را با زندگى روحانیون امروز که بسنجیم، خوب مى‌فهمیم که چه ضربه‌اى به دست خودمان به خودمان مى‌زنیم. یک قصه هم قصه بعضى ائمه جمعه و بعضى از علماى بلاد است که با دخالت‌هاى بى‌مورد خود در امور دولت، اسباب این مى‌شوند که مردم از آنها کنار گیرند. اگر مردم از روحانیون کنار گیرند، موجب مى‌شود که روحانیون شکست بخورند و اگر روحانیون شکست بخورند، جمهورى اسلامى شکست مى‌خورد. این مطلب را بارها گفته‌ام که روحانیون باید وضعى ارشادى داشته باشند، نه این که بخواهند حکومت کنند. کارى نباید بکنیم که مردم بگویند اینها دستشان به جایى نمى‌رسید، حالا که رسید دیدید این طور شدند. استبداد دینى خود تهمتى است که از کنارش نباید گذشت، رادیوها مرتب از آن سخن مى‌گویند و ما را به‌