بکند! که حج این است. آن که ابراهیم خلیل الله و رسول خدا مى‌خواستند این معنا بوده است. آنى که سوره برائت را مى‌فرستد در آن جمع مى‌خواند، براى همین بوده است که به ما بفهماند که آن جا باید سوره برائت خواند. در عینى که آن وقت که زمان رسول خدا بوده است، این طور گرفتارى‌اى که الان مسلمین دارند، این طور گرفتارى نداشتند، یک جور دیگرى بود. در عین حال قرآن شریف و حدیث به ما تعلیم مى‌کند که در حج باید این کارها را کرد. آمیخته است حج و همه عبادات اسلامى، آمیخته به همه ابعاد مختلفه است، و از معجزات انبیا و خصوصاً اسلام این است که عرفانش آمیخته است با عبادتش. اگر انسان، یک نفر آدم که اهل آن مسائل است همین نماز را - آن بعد عرفانى نماز را در اذکار و در کارهاى دیگرش دنبالش برود، مى‌بیند که چه دریاى خروشانى است، معراج است، معراج مؤمن است، یعنى، تا آن ما فوق عالم طبیعت و ما فوق عالم وجود، انسان را مى‌کشاند. گاهى در یک کلمه‌اش این طور است. یک جمله گاهى آن قدر بعد معنوى دارد و بعد عرفانى دارد که اگر تحقق پیدا کند براى یک انسان سالک، از همه حجاب‌هامى گذرد. و کانه سوره حمد که در قرآن هست و اولین سوره است و براى نماز قرار دادند و نماز بدون حمد، گفتند نماز نیست، همین سوره حمد تمام معارف درش هست. منتها آن کسى که نکته سنج باشد، باید درش تامل کند. خوب! ما اهلش نیستیم. ما مى‌گوییم که الحمدلله، یعنى شایسته است.الحمدلله رب العالمین یعنى شایسته است خدا که همه حمدها براى او باشد. اما قران این را نمى‌گوید. قرآن مى‌گوید که اصلاً حمدى واقع نمى‌شود در جایى، الا براى خدا. آن هم که بت پرست است حمد است، آن هم براى خداست، خودش نمى‌داند. اشکال، ندانستن و جهالت ماهاست. آن که مى‌گوید که ایاک نستعین نه معنایش این است که ما همه استعانت از تو انشاء الله مى‌خواهیم و اینها، نخیر! بالفعل این طورى است که به غیر خدا، استعانت اصلاً نیست، اصلاً قدرت دیگرى نیست. چه قدرت دیگرى ما داریم غیر قدرت خدا؟ آن که تو دارى غیر از قدرت خداست؟ نه این است که ما انشاء الله عبادت مى‌کنیم براى خدا، انشاء الله استعانت مى‌کنیم از خدا. اصلاً واقعیت این طورى است واقعیت این است که عبادت به غیر خدا، مدح، اصلاً در دنیا به غیر خدا واقع نمى‌شود، هیچ مدحى. اینهایى که مدح مى‌کنند از مثلاً شیاطین و سلاطین و امثال اینها، اینها نمى‌فهمند که اینها مدح خداست، اینها غفلت از این دارند، لکن مدح به کمال است، مدح براى نقصان نیست، مدح براى کمال است. و آنهایى که، هر کس از هر کس استعانت بکند، استعانت از خداست. این سوره، این را مى‌گوید. و اگر براى اهلش آنهایى که اهل مسائل هستند همین یک سوره قرآن تحقق پیدا بکند، تمام مشکلات حل مى‌شود، براى این که وقتى انسان دید که همه چیز از اوست، دیگر از هیچ قدرتى نمى‌ترسد. ما که از قدرت‌ها مى‌ترسیم براى این است که خیال مى‌کنیم قدرت این است. وقتى انسان قدرت را قدرت او دانست، وقتى انسان همه چیز را از او دانست، این دیگر نمى‌تواند که از دیگرى بترسد. همه خوف‌هاى ما از باب این است که نفهمیدیم که قدرت، یک قدرت است و آن قدرت هم براى نفع همه است. آن قدرت هم براى نفع همه افراد و جامعه و تمام بشر / آن قدرت / به کار گرفته شده، براى نفع آنهاست. ما اگر همین معنا را ادراک کنیم که هر چى هست از اوست و هر چى