ختم نبوت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٧

شکل خواهد بود که جریانی را ادامه دهند ، و اگر برعکس ، ناپایدار باشند ، نتایج و آثار آنها نیز ناپایدار خواهد بود . یکی از عوامل تاریخی عامل‌ خانوادگی و جنسی است . این عامل یک عامل ثابت و پایدار است و همیشه‌ به سوی تشکیل خانواده و انتخاب همسر و تولید فرزند گرایش داشته است . در طول تاریخ بشر نهضتهایی علیه زندگی خانوادگی صورت گرفته است ، اما همه با شکست مواجه شده است ، چرا ؟ چون بر خلاف جبر تاریخ بوده است ، جبر تاریخ ایجاب می‌کرده که باقی بماند . یکی دیگر از عوامل تاریخی عامل‌ مذهبی است . در نهاد بشر گرایش به پرستش - به هر شکل و به هر صورت - وجود داشته است . این عامل در تمام دوره‌ها نقش خود را ایفا کرده است و نگذاشته است توجه به مذهب فراموش شود . پس اینکه جبر تاریخ را مساوی با موقت و محدودیت گرفته و دلیلی برای‌ ناپایداری هر قانون و قاعده‌ای بگیریم اشتباه محض است . جبر تاریخ آنجا ناپایداری را نتیجه می‌دهد که عامل مورد نظر مانند عامل تولید اقتصادی‌ ناپایدار باشد و عامل دیگر جای آن را بگیرد . پس باید سراغ انسان و نیازمندیهای او و عوامل گرداننده تاریخ و شعاع تاثیر هر عاملی در محیط اجتماع رفت تا روشن گردد در چه حدودی است و کدامیک ثابت و پایدار و کدامیک نا ثابت و نا پایدار است . حقیقت این است که فرضیه مساوی بودن جبر تاریخ با ناپایداری همه شؤون‌ زندگی انسان مولود فرضیه " یک بعدی بودن انسان " است . طبق این فرضیه‌ انسان یک بعد اصیل بیشتر ندارد و تحول تاریخ یک تحول یک شاخه‌ای است . از نظر طرفداران این فرضیه عامل اساسی و اصلی تاریخ در هر عصری اقتصاد است ، طرز