کلمه‌ای است مرکب از دو جزء : جبر ، تاریخ . جبر یعنی حتمیت و اجتناب ناپذیری و به اصطلاح فلاسفه : ضرورت و وجوب‌ . وقتی که مثلا می‌گوییم ( ٥ ٥ ) ضرورتا و جبرا مساوی با ٢٥ است یعنی حتما چنین است و خلاف آن ناممکن است . بدیهی است که جبر در این اصطلاح که‌ مفهومی فلسفی است غیر از جبر به مفهوم حقوقی و فقهی و عرفی است که به‌ معنی اکراه و اعمال زور است . ( ٥ ٥ ) به حکم طبیعت ذاتی خود مساوی ٢٥ است نه به حکم یک قوه جبریه و با اعمال زور . اما تاریخ : تاریخ یعنی مجموعه حوادثی که سرگذشت بشر را تشکیل می‌دهد . سرگذشت بشر جریانی طی می‌کند و نیروهایی در کار است که آن را می‌گرداند و اداره می‌نماید . همچنانکه یک چرخ دستی یا یک کارخانه با نیروی دست یا بخار می‌گردد ، تاریخ نیز با عوامل و نیروهایی می‌گردد و دور می‌زند و بالا می‌رود .