ختم نبوت - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٠

اجتماعی از قبیل معاشرت ، مبادله ، تعاون ، عدالت ، آزادی و مساوات . نیازمندیهای ثانوی نیازمندیهایی است که از نیازمندیهای اولی ناشی‌ می‌شود . نیازمندی به انواع آلات و وسایل زندگی که در هر عصر و زمانی با عصر و زمان دیگر فرق می‌کند از این نوع است . نیازمندیهای اولی محرک بشر به سوی توسعه و کمال زندگی است ، اما نیازمندیهای ثانوی ناشی از توسعه و کمال زندگی است و در عین حال محرک‌ به سوی توسعه بیشتر و کمال بالاتر است . تغییر نیازمندیها و نو شدن و کهنه شدن آنها مربوط به نیازمندیهای ثانوی‌ است . نیازمندیهای اولی نه کهنه می‌شود و نه از بین می‌رود ، همیشه زنده و نو است . پاره‌ای از نیازمندیهای ثانوی نیز چنین است . از آن جمله است‌ نیازمندی به قانون . نیازمندی به قانون ناشی از نیازمندی به زندگی‌ اجتماعی است و در عین حال دائم و همیشگی است . بشر هیچ زمانی بی نیاز از قانون نخواهد شد . اما قسمت دوم : درست است که توسعه عوامل تمدن نیازمندیهای جدیدی به‌ وجود می‌آورد و احیانا یک سلسله قراردادها و قوانین فرعی را ایجاب می‌کند ، مثلا وسائل نقلیه ماشینی ایجاب می‌کند که یک سلسله قراردادها و مقررات‌ به نام مقررات راهنمایی برای شهرها و یک سلسله مقررات بین المللی میان‌ کشورها وضع بشود که در گذشته نیازی به چنین مقررات نبود ، اما توسعه‌ عوامل تمدن ایجاب نمی‌کند که قوانین حقوقی و جزائی و مدنی مربوط به داد و ستدها و وکالتها و غصبها و ضمانتها و ارث و ازدواج و امثال اینها - اگر مبتنی بر عدالت و حقوق فطری واقعی باشد - عوض بشود چه رسد به قوانین‌ مربوط به رابطه انسان یا رابطه انسان با طبیعت .